2020, Vol 20, No 2
Zastosowanie interwencji poznawczo-behawioralnej w leczeniu lęku o zdrowie, amplifikacji somatosensorycznej i depresji u osób doświadczających lęku przed chorobą wywołaną przez wirus SARS-CoV-2: badanie interwencyjne w Iranie
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 87–93
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0011
STRESZCZENIE

Wraz z wybuchem epidemii COVID-19 w zdrowej populacji pojawił się pewien rodzaj niepokoju związanego z koronawirusem. Lęk przed COVID-19 może skłaniać zdrowe osoby do zachowań fałszywie bezpiecznych, które mogą mieć negatywne skutki. Celem niniejszego badania była ocena skuteczności interwencji poznawczo-behawioralnej w leczeniu lęku o zdrowie, amplifikacji somatosensorycznej i depresji u zdrowych mieszkańców Iranu odczuwających lęk przed COVID-19. Badanie przeprowadzono w mieście Raszt (Iran) z udziałem 150 studentów w wieku od 18 do 32 lat. Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi zaburzenia z lękiem przed chorobą (illness anxiety disorder, IAD), zawartymi w klasyfikacji zaburzeń DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition), oraz wynikami Kwestionariusza Lęku o Zdrowie (Short Health Anxiety Inventory), zawierającego 8 stwierdzeń dostosowanych do lęku przed chorobą wywołaną przez COVID-19, uczestników badania przydzielono losowo do grupy eksperymentalnej (n = 75) i grupy kontrolnej z listy oczekujących (n = 75). Interwencję poznawczo-behawioralną przeprowadzono w grupie eksperymentalnej w postaci dziesięciu 90-minutowych sesji (5 dni w tygodniu). Interwencja była oparta na modelowaniu grupowym i miała na celu redukcję nadmiernej czujności, amplifikacji somatosensorycznej oraz zachowań fałszywie bezpiecznych. Zarówno przed, jak i po interwencji uczestnicy badania wypełniali Kwestionariusz Lęku o Zdrowie, Skalę Amplifikacji Somatosensorycznej (Somatosensory Amplification Scale) oraz Inwentarz Depresji Becka (Beck Depression Inventory). W grupie eksperymentalnej odnotowano istotne zmniejszenie lęku o zdrowie (p < 0,01), amplifikacji somatosensorycznej (p < 0,01) i depresji (p < 0,01). Biorąc pod uwagę zaraźliwy charakter lęku o zdrowie i jego negatywne konsekwencje, należy rozważyć działania mające na celu zmniejszenie lęku przed koronawirusem. Terapia poznawczo-behawioralna jest skuteczną metodą leczenia lęku przed COVID-19, gdyż pozwala na ograniczenie katastroficznych przekonań i zachowań fałszywie bezpiecznych.

Słowa kluczowe: COVID-19, terapia poznawczo-behawioralna, lęk o zdrowie, amplifikacja somatosensoryczna, depresja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Psychiatra patrzy na ptaki w czasie pandemii COVID-19: obserwacje, introspekcje, interpretacje
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 94–97
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0012
STRESZCZENIE

Wstęp: Interwencje terapeutyczne oparte na kontakcie z naturą (nature-based) są coraz intensywniej badaną naukowo i wdrażaną do praktyki klinicznej formą pomocy w obszarze psychologii i psychiatrii. Metoda: W anonimowej ankiecie, przeprowadzonej za pośrednictwem mediów społecznościowych i poczty elektronicznej, zapytano psychiatrów pracujących w Polsce, czy kontakt z naturą, a zwłaszcza obserwacja dziko żyjących gatunków ptaków, wpływa na ich samopoczucie psychiczne w czasie izolacji związanej z pandemią COVID-19 oraz jakie gatunki ptaków udało im się odnotować. Wyniki: Kontakt z naturą, ze szczególnym uwzględnieniem obserwacji ptaków, miał wieloraki pozytywny wpływ na samopoczucie lekarzy w trakcie epidemii. Zaspokajał podstawowe potrzeby: potrzebę bezpieczeństwa, a także relacji z dobrym, stale obecnym i dostępnym światem przyrody, co przekładało się na stabilizację samopoczucia psychicznego. Jak się okazało, związane z ptakami wyobrażenia o wolności pozwalają na psychiczne doświadczenie zrelatywizowania ograniczeń i restrykcji w okresie izolacji. Wpisuje się to w coraz szerzej ostatnio badany i dyskutowany trend, zgodnie z którym kontakt z przyrodą, a zwłaszcza z ptakami, ma ogromne pozytywne znaczenie dla zdrowia psychicznego. Respondenci obserwowali łącznie 22 gatunki ptaków.

Słowa kluczowe: COVID-19, ptaki, psychiatria, zdrowie psychiczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Stres w dobie pandemii COVID-19 – subiektywna perspektywa psychiatry
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 98–101
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0013
STRESZCZENIE

Obecna sytuacja epidemiczna jest trudną, wymagającą przystosowania sytuacją społeczną. Pojawiają się nowe, przewlekłe czynniki stresujące, które mogą destabilizować funkcjonowanie jednostki. Jak udowodniono, przewlekły stres odgrywa istotną rolę w patogenezie depresji. Ponadto może wpływać destabilizująco na układ immunologiczny, powodując zmiany typowe dla zapalenia – podobne zmiany stwierdza się u pacjentów depresyjnych. Pandemia COVID-19 to silny stresor psychospołeczny, a restrykcje wprowadzane przez rządy wielu państw dodatkowo podnoszą poziom stresu społecznego. Wydaje się, że głównymi stresorami w dobie pandemii są lęk przed zachorowaniem (zarówno swoim, jak i bliskich), lęk przed destabilizacją własnej sytuacji ekonomicznej i lęk związany z niepewnością społeczno-gospodarczą. Zaburzenia nastroju, lęki i problemy ze snem – częste objawy przewlekłego stresu – mogą być częścią zaburzeń adaptacyjnych, ale również immanentną częścią zaburzeń depresyjnych czy lękowych. Pojawiło się szereg badań, których wyniki potwierdzają, że stres w czasie epidemii powoduje istotne zmiany w funkcjonowaniu wielu ludzi; jednymi z najczęstszych zaburzeń będących wynikiem stresu w czasie epidemii są zaburzenia snu, zaburzenia lękowe uogólnione i zaburzenia depresyjne. Niezwykle ważne jest więc wyodrębnienie osób, które należą do grupy największego ryzyka, jeśli chodzi o pojawienie się zmian patologicznych pod wpływem stresu. Ważna jest także dbałość o własne zdrowie psychiczne – właściwa higiena snu, aktywność fizyczna, dieta i odpoczynek mogą odegrać znaczącą korzystną rolę w minimalizowaniu wpływu stresu na zdrowie psychiczne i somatyczne jednostki.

Słowa kluczowe: epidemia, stres, zapalenie, lęk, depresja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zróżnicowanie występowania cech depresyjnych i narcystycznych wśród kulturystów trenujących wyczynowo i amatorsko w odniesieniu do poziomu dysmorfii mięśniowej
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 102–111
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0014
STRESZCZENIE

Wstęp: Dysmorfię mięśniową uznaje się za podtyp zaburzeń dysmorficznych ciała o wysokiej częstości występowania wśród osób uprawiających kulturystykę. Dane z badań obserwacyjnych i eksperymentalnych sugerują, iż osoby trenujące kulturystykę wyczynowo i amatorsko cechują się zróżnicowanym występowaniem cech depresyjnych i narcystycznych. Metoda: W niniejszym badaniu dokonano oceny objawów związanych z dysmorfią mięśniową (skala MDDI – Muscle Dysmorphic Disorder Inventory), depresją (Inwentarz Depresji Becka, Back Depression Inventory, BDI) i narcyzmem (Inwentarz Osobowości Narcystycznej, Narcissistic Personality Inventory, NPI) w grupie 260 osób, w tym osób nietrenujących (grupa kontrolna) oraz kulturystów trenujących wyczynowo i amatorsko. Biorąc pod uwagę dużą zmienność w obrębie grupy klasyfikacja na podstawie danych umożliwiła wykluczenie elementów odstających, jak również osób trenujących kulturystykę wyczynowo i amatorsko, które nie wykazywały żadnych istotnych klinicznie cech, co pozwoliło na ograniczenie analizy do grupy podstawowej (n = 178). Wyniki: W badaniu wykazano istotną różnicę w poziomie depresji i narcyzmu między kulturystami trenującymi wyczynowo a osobami uprawiającymi ten sport amatorsko (NPI, F = 34,186, p < 0,01; BDI, F = 10,298, p < 0,05), przy czym pierwsza grupa charakteryzowała się większym poziomem narcyzmu, natomiast druga grupa wykazywała nieznaczne objawy depresji. Porównania post-hoc (p < 0,05 po uwzględnieniu poprawki Bonferroniego) ujawniły istotne różnice między uczestnikami badania trenującymi wyczynowo/amatorsko a grupą kontrolną. Wnioski: Przedstawione wyniki sugerują istnienie potencjalnej interakcji między objawami dysmorfii mięśniowej, narcyzmem i depresją, przy czym silniejszą korelację stwierdzono między cechami narcystycznymi a rozwojem dysmorfii mięśniowej o większym nasileniu wśród kulturystów zawodowych.

Słowa kluczowe: dysmorfia mięśniowa, narcyzm, depresja, kulturystyka
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Styl przywiązania a doświadczanie objawów żałoby powikłanej po śmierci współmałżonka – badania wstępne wśród owdowiałych kobiet
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 112–121
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0015
STRESZCZENIE

Cel: Celem prezentowanych badań była weryfikacja zależności między globalnym wzorcem przywiązania (wymiarami unikania i niepokoju) a nasileniem żałoby powikłanej u owdowiałych kobiet. Materiał i metoda: W badaniach wzięło udział 60 kobiet, które doświadczyły straty współmałżonka w okresie 1,2–9 lat (M = 4,52; SD = 2,56). Do pomiaru żałoby powikłanej wykorzystano Inwentarz Żałoby Powikłanej (Inventory of Complicated Grief, ICG). Do badania globalnego stylu przywiązania wykorzystana została Zrewidowana Skala Doświadczeń w Bliskich Relacjach (Experience in Close Relationships, ECR-R). Wyniki: Istotnymi predyktorami żałoby powikłanej są niepokój w przywiązaniu i okres, jaki upłynął od śmierci współmałżonka. Im wyższy poziom niepokoju w przywiązaniu (β = 0,32; p < 0,05) i im krótszy czas od utraty (β = −0,29; p < 0,05), tym większe nasilenie żałoby powikłanej. Unikanie w przywiązaniu nie jest istotnym predyktorem żałoby powikłanej. Wnioski: Osoby charakteryzujące się wysokim poziomem niepokoju w przywiązaniu należą do grupy ryzyka powikłań procesu żałoby, wymagają więc szczególnego wsparcia w radzeniu sobie z utratą i zmienionymi realiami życiowymi.

Słowa kluczowe: żałoba, radzenie sobie z utratą, wdowieństwo, styl przywiązania
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Nadzieja podstawowa u kobiet po porodzie przedwczesnym
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 122–126
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0016
STRESZCZENIE

Cel: Celem prezentowanych badań było określenie poziomu nadziei podstawowej oraz możliwych zmian w jej zakresie u kobiet w ciągu roku od doświadczenia porodu przedwczesnego. Badania przeprowadzono w dwóch etapach: pierwszy miał miejsce w okresie wczesnego połogu podczas hospitalizacji, drugi – po roku od narodzin dziecka. Zbadano także, czy zmiany w podstawowej nadziei powiązane są z antycypacją (przewidywaniem) porodu przedwczesnego, sposobem rozwiązania ciąży, planowaniem ciąży oraz mnogością ciąży. Nadzieja podstawowa rozumiana jest jako względnie stała struktura osobowości, która podlega modyfikacjom w ciągu życia, zwłaszcza w obliczu przeżyć o charakterze wydarzeń przełomowych. Jej regulacyjna rola polega na konstruktywnym radzeniu sobie z sytuacjami trudnymi; jest ona ważnym i autonomicznym prognostykiem adaptacji do tych sytuacji. Materiał i metoda: W badaniach udział wzięły 62 kobiety po porodzie przedwczesnym. Pacjentki dwukrotnie (w okresie połogu podczas hospitalizacji oraz po roku od narodzin dziecka) wypełniały Kwestionariusz Nadziei Podstawowej (Basic Hope Inventory, BHI-12), który służy do pomiaru nadziei podstawowej (basic hope). Wyniki: Kobiety po porodzie przedwczesnym uzyskały wyniki średnie w zakresie nadziei podstawowej w obu seriach badania. Nie odnotowano istotnych różnic pomiędzy poziomem tej zmiennej mierzonej w pierwszym tygodniu połogu oraz po roku od narodzin dziecka. Wyniki istotne na poziomie tendencji statystycznej wskazują, że w grupie kobiet niespodziewających się porodu przedwczesnego poziom nadziei podstawowej jest wyższy po roku od narodzin dziecka. Wnioski: Nie odnotowuje się istotnych zmian w zakresie nadziei podstawowej u kobiet po porodzie przedwczesnym w okresie roku od narodzin dziecka.

Słowa kluczowe: nadzieja podstawowa, poród przedwczesny, macierzyństwo, stres
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zastosowanie psychoterapii u osób z ryzykiem psychozy i we wczesnej psychozie
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 127–133
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0017
STRESZCZENIE

W ostatnich latach wzrasta świadomość, jak ważne są wczesne rozpoczęcie leczenia psychozy i podejmowanie interwencji prewencyjnych, w których coraz większą rolę odgrywa psychoterapia. Skuteczność psychoterapii w zapobieganiu progresji choroby od prodromu do pierwszego epizodu jest podobna do skuteczności farmakoterapii. Najwięcej danych otrzymano w odniesieniu do terapii poznawczo-behawioralnej, chociaż w psychoterapii zaburzeń z kręgu schizofrenii znajdują zastosowanie również inne, coraz liczniejsze podejścia terapeutyczne. Istotnym elementem prewencji jest też zajmowanie się objawami i trudnościami związanymi z doświadczeniami urazowymi, przykładowo użycie metod terapii skoncentrowanych na traumie. Pierwszy epizod psychozy to czas, kiedy intensywne programy wczesnej interwencji przynoszą najwięcej korzyści. Programy te obejmują różne formy oddziaływań terapeutycznych, a farmakoterapia nie zawsze jest niezbędna. Pojawiają się coraz to nowe doniesienia na temat stosowania w pierwszym epizodzie psychozy terapii indywidualnej różnych modalności: terapii poznawczo-behawioralnej, terapii „trzeciej fali” ‒ terapii opartej na uważności (mindfulness-based therapy for psychosis, MBT) oraz terapii akceptacji i zaangażowania (acceptance and commitment therapy, ACT), a także terapii bazujących na koncepcji metapoznania. Według licznych doniesień interwencje rodzinne wyraźnie zmniejszają ryzyko nawrotów i ponownej hospitalizacji we wczesnej psychozie. Istotnym i rozwijającym się obecnie obszarem badań jest znaczenie traumy – również traumy związanej z samą chorobą i leczeniem – w pierwszym epizodzie psychozy. Rozpoznawanie i leczenie objawów traumy nastręcza profesjonalistom trudności, co wynika z niewystarczającego szkolenia i braku zaleceń klinicznych.

Słowa kluczowe: wczesna psychoza, ryzyko zachorowania, schizofrenia, trauma, psychoterapia
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
„Pamiętam różne rzeczy z przeszłości, ale nie mogę ich zobaczyć”. Co przypadek afantazji mówi nam o funkcjonowaniu wyobraźni i pamięci?
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 134–141
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0018
STRESZCZENIE

Afantazja jest stosunkowo nowym pojęciem opisującym brak wyobraźni wzrokowej. W niniejszym artykule prezentujemy przegląd literatury na temat tego zjawiska w kontekście funkcjonowania pamięci. Przedstawiamy również studium przypadku wrodzonej afantazji u 24-letniej kobiety, A.B. Artykuł ma na celu przybliżenie pojęcia afantazji poprzez opisanie jej fenomenologicznego doświadczenia oraz wyników w testach mierzących wyobraźnię wzrokową, pamięć oraz inteligencję. Prezentacja zjawiska afantazji może być użyteczna zarówno dla badań prowadzonych w obrębie psychologii poznawczej, jak i w obszarze praktyki klinicznej. Dla psychologii poznawczej szczególne znaczenie może mieć fakt, że afantazja umożliwia ocenę roli wyobraźni w innych procesach poznawczych, takich jak pamięć robocza czy autobiograficzna. Dodatkowo zjawisko afantazji uświadamia konieczność uwzględniania różnic indywidualnych w zakresie wyobraźni oraz inspiruje nowe kierunki badań. Ponadto, w związku z tym, że afantazja wiąże się z ograniczeniami w zakresie funkcjonowania pamięci autobiograficznej oraz trudnościami w korzystaniu z technik opartych na wizualizacjach, wskazujemy na praktyczne implikacje dla psychoterapii.

Słowa kluczowe: afantazja, wyobraźnia, pamięć, różnice indywidualne, psychoterapia
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Studium przypadku z psychologii klinicznej – neuropsychologii. Przykład do egzaminu państwowego
Psychiatr Psychol Klin 2020, 20 (2), p. 142–150
DOI: 10.15557/PiPK.2020.0019
STRESZCZENIE

Niniejsze opracowanie jest kolejnym z cyklu i powstało w nawiązaniu do artykułu opublikowanego w „Psychiatrii i Psychologii Klinicznej” w grudniu ubiegłego roku, prezentującego przykład studium przypadku z psychologii klinicznej zaburzeń psychicznych człowieka dorosłego (Rasmus et al., 2019). Opiera się na studium przypadku, które zostało przygotowane i pozytywnie ocenione w ramach egzaminu specjalizacyjnego z psychologii klinicznej, ścieżka specjalizacyjna – neuropsychologia, w 2017 roku. Celem pracy jest przedstawienie osobom przygotowującym się do uzyskania tytułu specjalisty w dziedzinie psychologii klinicznej przykładu procesu diagnostycznego z zakresu neuropsychologii. Wytyczne dotyczące przygotowania egzaminacyjnego studium przypadku dostępne są na stronie Konsultanta Krajowego oraz Konsultantów Wojewódzkich w dziedzinie Psychologii Klinicznej (http://psychologia-konsultanci.pl).

Słowa kluczowe: psychologia kliniczna, neuropsychologia, studium przypadku, urazowe uszkodzenie mózgu
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)