2019, Vol 19, No 1
Zachowania internalizacyjne i cechy osobowości typu borderline jako mediatory zależności między doświadczeniami traumatycznymi a zachowaniami antyspołecznymi u młodzieży przestępczej
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 7–12
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0001
STRESZCZENIE

Wstęp: W kontekście aktualnych badań opisywana jest zależność między traumatycznymi lub negatywnymi doświadczeniami z dzieciństwa, aspektami zdrowia psychicznego i problemami behawioralnymi u młodzieży przestępczej. W naszym badaniu wprowadzamy wymiar heterogeniczności zachowań antyspołecznych, aby uzyskać lepszy wgląd w rolę zachowań internalizacyjnych i cech osobowości typu borderline jako czynników wynikających z traumatycznych przeżyć i prowadzących do zachowań agresywnych i łamania norm u nastolatków. Cel: Analiza mediacyjnej roli zachowań internalizacyjnych i cech osobowości typu borderline w zależności między doświadczeniami traumatycznymi a dwiema formami zachowania antyspołecznego – agresji i łamania norm. Metoda: Osiemdziesięciu ośmiu uczestników w wieku nastoletnim (77,3% płci męskiej; Mwieku = 14,69; SD = 1,51) zakwalifikowanych do programu modyfikacji zachowania wypełniło kwestionariusz samooceny Youth Self-Report (YSR 11/18), kwestionariusz doświadczeń w dzieciństwie Childhood Experiences Questionnaire (CEQ, zaadaptowany przez Gervinskaite-Paulaitiene i Barkauskiene na podstawie kwestionariusza Adverse Childhood Experiences Questionnaire i skali Adverse Childhood Experiences Score Calculator) oraz kwestionariusz Borderline Personality Features Scale for Children-11 (BPFSC-11). W analizach statystycznych wykorzystano dwa modele mediacji wielokrotnej z dwoma mediatorami równoległymi. Wyniki: Badanie wykazało, że na zależność pomiędzy doświadczeniami traumatycznymi a agresją wpływają cechy osobowości typu borderline, natomiast objawy internalizacyjne oddziałują na związek między negatywnymi doświadczeniami z dzieciństwa a łamaniem norm. Wnioski: Poznanie mediacyjnej roli zachowań internalizacyjnych i cech osobowości typu borderline w zależności pomiędzy doświadczeniami traumatycznymi a agresją i łamaniem norm przyczynia się do zrozumienia czynników prowadzących do zachowań antyspołecznych, co może być wykorzystywane przy opracowywaniu odpowiednich programów interwencyjnych.

Słowa kluczowe: młodzież, trauma, zachowania antyspołeczne, zachowania internalizacyjne, cechy osobowości typu borderline
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Analiza psychometryczna polskiej wersji Defense Style Questionnaire (DSQ-40) w nieklinicznej grupie młodych dorosłych
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 13–18
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0002
STRESZCZENIE

Cel: Polska wersja kwestionariusza Defense Style Questionnaire (DSQ-40) jest stosowana jako narzędzie pomiaru dojrzałości mechanizmów obronnych w polskiej praktyce badawczej. Celem prezentowanych badań była analiza psychometryczna tego narzędzia, a przede wszystkim jego rzetelności. Materiał i metoda: Przeprowadzono analizę rzetelności i analizę czynnikową kwestionariusza DSQ-40 w nieklinicznej próbie młodych dorosłych (n = 341). Wyniki: Współczynnik alfa Cronbacha dla wszystkich trzech czynników był nieco niższy niż ten uzyskany w badaniach z użyciem oryginalnej wersji kwestionariusza i tylko w przypadku czynnika niedojrzałego jego wartość przekroczyła 0,70. Analiza rzetelności każdej skali z osobna ujawniła duże zróżnicowanie współczynnika alfa – od alfa większego niż 0,80 w przypadku Autystycznego fantazjowania do nawet negatywnych wartości dla Dewaluacji. Bardzo podobne rezultaty otrzymano, analizując współczynnik rzetelności Spearmana–Browna. Korelacje między pozycjami kwestionariusza w danej skali dla większości skal były niskie, tylko w przypadku Autystycznego fantazjowania korelacja była duża (r = 0,70); w przypadku Dewaluacji, Zaprzeczenia i Rozszczepienia korelacje były nieistotne statystycznie. Tylko cztery pozycje kwestionariusza korelowały z ogólnym wynikiem danego czynnika silniej niż r = 0,40, a dla pięciu pozycji korelacja była mniejsza niż r = 0,10. Analiza głównych składowych ujawniła piecioczynnikową strukturę. Pięcioczynnikowy model wyjaśniał 51,19% wariancji. Wnioski: Polska wersja kwestionariusza DSQ-40 oferuje możliwość łatwego i szybkiego pomiaru dojrzałości mechanizmów obronnych, jednak jej rzetelność jest problematyczna.

Słowa kluczowe: DSQ-40, psychometria, mechanizmy obronne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Ocena zależności między stężeniem witaminy D a sprawnością poznawczą u osób w wieku podeszłym nieobjętych opieką instytucjonalną
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 19–24
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0003
STRESZCZENIE

Wstęp: Osoby powyżej 65. roku życia są grupą istotnie narażoną na wystąpienie niedoborów witaminy D. Wpływa na to wiele czynników. Na podstawie przeprowadzonych dotychczas analiz można stwierdzić, że istnieje związek pomiędzy niedoborem witaminy D a wiekiem podeszłym oraz sprawnością poznawczą osób w tej grupie wiekowej. Celem badania była ocena stężeń witaminy D, skali występowania jej niedoborów oraz sprawności poznawczej u osób powyżej 65. roku życia nieobjętych opieką instytucjonalną. Materiał i metody: Badanie przeprowadzono w latach 2014–2015 w Klinice Psychiatrii Wieku Podeszłego i Zaburzeń Psychotycznych Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi w ramach projektu badawczego DemNutr. Do badania zakwalifikowano 187 osób. Wykorzystano następujące metody: wywiad, badanie przedmiotowe, ankieta kliniczno-demograficzna, a także dokonano oznaczenia stężenia witaminy D [25(OH)D] w surowicy krwi. Wyniki: Średnia wieku badanych osób wynosiła 71,3 ± 5,9 roku. Większość badanych to kobiety – 78,6% (n = 147), mężczyźni stanowili jedynie 21,4% (n = 40). Średnie stężenia witaminy D w grupie mężczyzn i kobiet wynosiły odpowiednio 23,9 ± 7,46 ng/ml i 24,9 ± 7,21 ng/ml i sytuowały się poniżej normy w obu grupach. Stwierdzono istotną statystycznie różnicę rozkładu stężenia witaminy D w zależności od wieku badanych (p < 0,05). Okazało się, że stężenie witaminy D poniżej 30 ng/ml miały wszystkie osoby w wieku 85 lub więcej lat w porównaniu z 78,7% osób w wieku 65–74 lat i 61,4% osób w wieku 75–84 lat. Wykazano również istotną statystycznie różnicę średniego stężenia witaminy D u osób, które badano latem (lipiec – sierpień), w porównaniu z osobami badanymi w okresie wrzesień – czerwiec (p < 0,01). Istotnie wyższe stężenie witaminy D3 miały osoby badane latem (lipiec – sierpień) niż badani w pozostałych miesiącach roku. Odpowiednie średnie wynosiły 27,2 ± 6,78 ng/ml i 23,9 ± 7,24 ng/ml. Średnie wartości uzyskiwane w Krótkiej Skali Oceny Stanu Umysłowego (Mini-Mental State Examination, MMSE) wynosiły 28,5 ± 1,71 punktu. Stwierdzono istotną statystycznie różnicę pomiędzy liczbą punktów uzyskanych w MMSE a wiekiem (ranga = −0,227, p = 0,0009). Nie wykazano zależności istotnej statystycznie pomiędzy wynikiem MMSE a płcią badanych oraz stężeniem witaminy D (p > 0,05). Wnioski: Wśród osób w wieku podeszłym, powyżej 65. roku życia niedobór witaminy D jest powszechnym zjawiskiem. W przeprowadzonym badaniu nie wykazano jednak korelacji pomiędzy stężeniem witaminy D a wynikami osiąganymi w MMSE.

Słowa kluczowe: funkcje poznawcze, otępienie, MMSE, witamina D3, wiek podeszły
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Czynniki wpływające na jakość życia kobiet chorujących na raka piersi: rola poczucia koherencji
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 25–31
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0004
STRESZCZENIE

Cel: Analiza prospektywna korelacji zachodzących pomiędzy poczuciem koherencji (sense of coherence, SOC) i jakością życia kobiet, które przeżyły raka piersi (health-related quality of life, HRQOL), przeprowadzona w pierwszym roku po operacji, oraz ocena znaczenia prognostycznego SOC względem HRQOL. Metoda: Do badania zakwalifikowano 39 kobiet w wieku od 34 do 68 lat (średnia = 55,92, odchylenie standardowe, standard deviation, SD = 8,84). Oceniano HRQOL – za pomocą kwestionariuszy European Organisation for Research and Treatment of Cancer (EORTC) QLQ-C30 i BR23 oraz SOC – za pomocą Kwestionariusza Orientacji Życiowej (Life Orientation Questionnaire) SOC-29. Badania przeprowadzono dwukrotnie: w trzecim miesiącu po operacji piersi (t1: dane socjodemograficzne, SOC i HRQOL) oraz powtórnie dziewięć miesięcy później (t2: HRQOL). Wyniki: Średnie SOC wynosiło 141,13 (SD 24,17). Średnia wartość GHS/QOL (global health status and overall quality of life) to 59,82 (SD 23,47) w t1 i 55,36 (SD 22,93) w t2. Stwierdzono istotne pogorszenie funkcjonowania poznawczego badanych kobiet oraz istotne nasilenie dolegliwości ze strony piersi między t1 a t2. Analiza wykazała szereg pozytywnych korelacji pomiędzy SOC a skalami funkcjonalnymi kwestionariuszy jakości życia, wskazując na znaczenie prognostyczne składowej „sensowność” poczucia koherencji dla funkcjonowania poznawczego i emocjonalnego kobiet, które przeżyły raka. Wnioski: Uzyskane dane przyczyniają się do lepszego zrozumienia procesów adaptacji do choroby nowotworowej, wskazując na potencjalne znaczenie poczucia koherencji dla funkcjonowania poznawczego i emocjonalnego osób w pierwszym roku leczenia onkologicznego. Implikacje praktyczne dla osób wspierających: Wyniki badania wskazują na potrzebę aktywnego wykrywania i profilaktyki zaburzeń poznawczych, problemów emocjonalnych oraz dolegliwości ze strony piersi u kobiet z rakiem piersi w pierwszym roku leczenia onkologicznego. Wszelkie interwencje psychospołeczne, ukierunkowane na wzmocnienie tzw. uogólnionych zasobów odpornościowych (wg Antonovsky’ego), w których wykorzystaniu pośredniczy SOC, mogą okazać się korzystne dla poprawy jakości życia kobiet z rakiem piersi.

Słowa kluczowe: poczucie koherencji, jakość życia, rak piersi, funkcjonowanie poznawcze osób, które przeżyły raka
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rezerwa poznawcza jako czynnik determinujący poziom funkcji poznawczych u osób dorosłych – doniesienie wstępne
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 32–41
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0005
STRESZCZENIE

Wstęp: Zasoby poznawcze (rezerwa poznawcza) są definiowane jako wiedza i umiejętności zdobyte w trakcie życia, które mogą opóźniać powiązany z wiekiem spadek funkcji poznawczych, odraczać, zmieniać czy spowalniać rozwój procesu otępiennego. Rezerwa jest efektem edukacji, aktywności fizycznej, społecznej i wielu innych czynników: modyfikowalnych i niemodyfikowalnych. Jej wyższy poziom może pełnić funkcję protekcyjną dla procesów wykonawczych i pamięci w okresie późnej dorosłości. Cel: Celem zrealizowanych badań było stwierdzenie, czy a) rezerwa poznawcza jest determinantem poziomu zdolności poznawczych u osób dorosłych oraz b) jakie są związki pomiędzy rezerwą poznawczą, nasileniem depresji a zdolnościami poznawczymi. Materiał i metody: W badaniach uczestniczyło 120 osób dorosłych. W ocenie funkcji poznawczych wykorzystano podtesty Skali Inteligencji D. Wechslera dla Dorosłych, wersji zrewidowanej (Wechsler Adult Intelligence Scale-Revised, WAIS-R) (Cyfry wprost, Cyfry wspak, Słownik), fluencję słowną oraz Montrealską Skalę Oceny Funkcji Poznawczych (Montreal Cognitive Assessment, MoCA). Za determinanty sprawności poznawczej przyjęto poziom rezerwy poznawczej, nasilenie depresji (Kwestionariusz Depresji BDI-II Aarona T. Becka – Beck Depression Inventory-II, BDI-II) oraz stan zdrowia (obecność/brak obciążeń chorobowych). Wskaźnikiem rezerwy poznawczej był wynik uzyskany w ankiecie dotyczącej m.in. stopnia aktywności w różnych obszarach życia. Wnioski: Wyższy poziom rezerwy poznawczej, rozumiany jako wyższy poziom wykształcenia, bycie aktywnym zawodowo, fizycznie, społecznie, realizowanie hobby i poczucie wsparcia, sprzyja większej sprawności pamięci semantycznej, zdolnościom językowym czy ogólnej kompetencji poznawczej dorosłych. Ponadto wyższy poziom rezerwy poznawczej, mniejsze nasilenie depresji i brak obciążeń naczyniowych sprzyjają uzyskiwaniu wyższych wyników w zadaniach poznawczych. Integracja oddziaływań polegających na wzmacnianiu rezerwy poznawczej, kontroli chorób sercowo-naczyniowych i kontroli nastroju u dorosłych osób/seniorów może pełnić funkcję ochronną dla kompetencji poznawczych w późnej dorosłości.

Słowa kluczowe: rezerwa poznawcza/zasoby poznawcze, kompetencje poznawcze, depresja, obciążenia naczyniowe
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Poziom hormonu tyreotropowego u osób starszych z depresją jednobiegunową – analiza typu case–control
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 42–47
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0006
STRESZCZENIE

Cel: Hormon tyreotropowy (TSH) stymuluje tarczycę do produkcji hormonów stymulujących metabolizm (tyroksyna i trijodotyronina). Zmiany czynności tarczycy mogą wpływać na nastrój i wywoływać jego wahania, lęki lub objawy depresyjne. Celem pracy było porównanie stężenia TSH w surowicy osób starszych z depresją jednobiegunową ze zdrowymi osobami starszymi, w oparciu o analizę typu case–control. Metody: Stężenie TSH w surowicy mierzono u pacjentów z depresją w wieku ≥60 lat oraz u zdrowych osób w wieku ≥60 lat, dopasowanych pod względem wieku i płci do grupy pacjentów. Wyniki: U pacjentów z depresją średnie stężenia TSH były wyższe (1,44 ± 1,23 vs 2,00 ± 1,70 μIU/ml, p < 0,001). Stężenie TSH było niższe u kobiet z depresją niż u kobiet bez depresji (1,45 ± 1,19 vs 2,06 ± 1,70 μIU/ml, p < 0,001). Ogólna częstość występowania obniżonego stężenia TSH (ustalonego na poziomie 0,8 μIU/ml) wynosiła 12,0% dla pacjentów z depresją i 8,8% dla grupy kontrolnej. Nie stwierdzono korelacji pomiędzy poziomem TSH a wiekiem. Wnioski: Pacjenci w podeszłym wieku (zwłaszcza kobiety) z depresją mają obniżone stężenie TSH, a nadczynność tarczycy może być częstsza w tej subpopulacji klinicznej.

Słowa kluczowe: TSH, hormony tarczycy, depresja, starość, psychiatria wieku podeszłego
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wiatr fenowy jako sezonowy czynnik ryzyka samobójstwa w regionie górskim
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 48–53
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0007
STRESZCZENIE

Cel: Przekonanie, że wiatr fenowy ma wpływ na samobójstwa, jest mocno zakorzenione w lokalnej kulturze w różnych regionach górskich świata, niemniej jednak dane naukowe dotyczące tego tematu są ograniczone. W niniejszej pracy badano hipotezę możliwej zależności między halnym (wiatr typu fenowego występujący w polskiej części Tatr) a ryzykiem samobójstwa. Metoda: Dokonano analizy liczby samobójstw odnotowanych w latach 1999–2014 przez urząd Policji w powiecie tatrzańskim w kontekście dobowych danych meteorologicznych. Fen zdefiniowano jako zespół różnych czynników meteorologicznych, w tym zmiany ciśnienia powietrza, temperatury, wilgotności, zachmurzenia, prędkości i kierunku wiatru. Zostały wzięte pod uwagę dni, w których pojawiły się warunki sprzyjające wystąpieniu wiatru halnego, oraz dwa dni poprzedzające zjawisko. Obliczono względne ryzyko samobójstwa. Wyniki: W okresie badania zarejestrowano 210 przypadków samobójstw, z czego 14,5% miało miejsce w dniach ze zjawiskami fenowymi. Wskaźnik samobójstw był podobny przez cały rok, niezależnie od pory roku. Halny nie zmienił ogólnego dobowego ryzyka samobójstwa, jednak mógł mieć wpływ na sezonowe ryzyko samobójstwa (p < 0,05). W dwóch grupach wiatru fenowego względne ryzyko zwiększyło się ponadczterokrotnie w okresie letnim i dwukrotnie w okresie jesieni, a wiosną obniżyło się dziesięciokrotnie. Wniosek: Brak jednoznacznych powiązań pomiędzy występowaniem halnego a samobójstwami. Wiatr fenowy mógł zwiększać ryzyko samobójstwa w Tatrach w okresie letnim i jesiennym analizowanego okresu. Konieczne są dalsze badania, aby wytłumaczyć możliwy związek wiatrów fenowych ze zgonami samobójczymi oraz aby wykorzystać wyniki tych badań do działań z zakresu zapobiegania samobójstwom w regionach górskich.

Słowa kluczowe: samobójstwo, czynniki ryzyka, wiatr fenowy, halny, sezonowość
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wyzwania klinicznej diagnostyki psychologicznej dzieci i młodzieży. Rekomendacje konsultantów w dziedzinie psychologii klinicznej
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 54–62
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0008
STRESZCZENIE

Celem artykułu jest omówienie standardów diagnostyki klinicznej dzieci i młodzieży w kontekście modeli teoretycznych oraz praktyki psychologicznej. Współczesne standardy praktyki klinicznej nawiązują do postulatów praktyki opartej na dowodach (evidence-based psychological practice, EBPP). Obserwowany wzrost częstości problemów emocjonalnych, zaburzeń behawioralnych i psychicznych wśród coraz młodszych dzieci wymaga przede wszystkim właściwej, interdyscyplinarnej diagnozy. Wskazują na to standardy opracowywane i rekomendowane na świecie. Istotną rolę odgrywa tu psychologiczna diagnostyka kliniczna. Stanowi ona rozłożony w czasie proces, uwzględniający zarówno kontekst indywidualny, rozwojowy, jak i biopsychospołeczny charakter trudności doświadczanych przez dziecko. Zasadniczą częścią diagnostyki jest wnioskowanie na podstawie wywiadu, obserwacji i wyników standaryzowanych testów psychologicznych, pozwalających odwołać się do badań klinicznych i teorii naukowych. W artykule szczegółowo omówiono zalecane na świecie standardy psychologicznej diagnostyki klinicznej oraz specyfikę diagnozy klinicznej u dzieci i młodzieży. Jednocześnie przedstawiono wytyczne odnośnie do klinicznej diagnostyki psychologicznej dzieci i młodzieży w odniesieniu do polskich realiów. Sporządzono wykaz proponowanych psychologicznych narzędzi diagnostycznych – podzielonych ze względu na badany okres rozwojowy (wczesne dzieciństwo, okres przedszkolny, okres szkolny, adolescencja) oraz specyfikę pomiaru psychologicznych zmiennych (diagnoza rozwoju, intelektu, zdolności poznawczych, funkcji emocjonalno-społecznych i osobowości, mowy, kontekstu rodzinnego, objawów zaburzeń psychicznych). Prezentowany wykaz spełnia kryteria współczesnego modelu diagnostyki klinicznej, uwzględniającej zarówno profil psychologiczny, jak i społeczno-kulturowy kontekst funkcjonowania osoby badanej (diagnoza psychospołeczna). Praktyka oparta na dowodach i dostosowany do jej wymogów wykaz narzędzi zakładają, że dobra praktyka kliniczna powinna nie tylko bazować na doświadczeniu klinicysty, ale przede wszystkim odwoływać się do sprawdzonych, rzetelnych danych i współczesnych badań naukowych.

Słowa kluczowe: diagnoza kliniczna, testy psychologiczne, standardy diagnozy klinicznej, dzieci i młodzież, psychologia kliniczna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Reboksetyna w świetle badań i praktyki klinicznej
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 63–76
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0009
STRESZCZENIE

Reboksetyna, pierwszy wprowadzony do lecznictwa selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny, cechuje się wysokim powinowactwem do transportera NA i nieistotnym powinowactwem do transportera 5-HT. W przeciwieństwie do dezipraminy czy imipraminy wykazuje nieistotne powinowactwo względem receptorów muskarynowych, histaminowych czy adrenergicznych. Reboksetyna cechuje się liniową farmakokinetyką u dorosłych mężczyzn otrzymujących dawki 1–5 mg na dobę. Jest dobrze wchłaniana po doustnym przyjęciu. Całkowita biodostępność wynosi 94,5%, a czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia to 2–4 godziny po przyjęciu dawki. Czas półtrwania jest stosunkowo krótki – 13 godzin, stąd konieczność podawania leku dwa razy na dobę. Reboksetyna jest metabolizowana głównie przez izoenzymy 3A4 CYP 450, przy niewielkim udziale CYP 2D6. W przypadku niewydolności wątroby i nerek zaleca się 50-procentową redukcję dawki (4 mg/kg). Aktywność przeciwdepresyjna leku została udowodniona w badaniach przedklinicznych i klinicznych. Reboksetyna wykazuje działanie przeciwdepresyjne w teście Porsolta u myszy i szczurów, znamiennie statystycznie skraca czas bezruchu zwierząt, jak również zmniejsza hiperaktywność lokomotoryczną u szczurów po bulbektomii. Reboksetyna została wprowadzona do leczenia epizodu dużej depresji i dystymii w krajach europejskich, a jej skuteczność i bezpieczeństwo stosowania zostały ocenione w 20 badaniach klinicznych drugiej i trzeciej fazy. Metaanalizy przeprowadzone w ostatnich dekadach potwierdzają skuteczność i dobrą tolerancję leku u pacjentów depresyjnych i dystymicznych. Pojawia się też coraz więcej doniesień o skuteczności reboksetyny w terapii depresji lekoopornej, depresji w przebiegu choroby Parkinsona, zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, narkolepsji czy moczenia nocnego.

Słowa kluczowe: leki przeciwdepresyjne, inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny, zaburzenia nastroju, lekooporna depresja, ADHD
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zespół Gillesa de la Tourette’a: częste zaburzenie u niezwykle utalentowanych jednostek?
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 77–84
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0010
STRESZCZENIE

Zespół Gillesa de la Tourette’a jest zaburzeniem neuropsychiatrycznym o nieznanej etiologii, do którego głównych objawów należą tiki ruchowe i wokalne. Tikom często współtowarzyszą zaburzenia psychiatryczne, takie jak zespół nadpobudliwości ruchowej z zaburzeniami uwagi, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, depresja, zaburzenia lękowe czy autoagresja. Część badań dotyczących zespołu Gillesa de la Tourette’a sugerowała, że częściej występuje on u osób utalentowanych. Przypuszczenie to dotyczy także innych zaburzeń neuropsychiatrycznych, przede wszystkim ze spektrum autyzmu, padaczki czy zaburzeń osobowości, które były kojarzone z niezwykłymi zdolnościami, szczególnie w pewnych dziedzinach życia. W przypadku wielu znanych i utalentowanych osobistości sugerowano związek pomiędzy twórczością i chorobą: Fiodor Dostojewski jest podejrzewany o padaczkę lub napady psychogenne, Robert Schumann o chorobę afektywną dwubiegunową, zaś rosyjski kompozytor awangardowy i pianista Aleksander Skriabin oraz pianistka Klara Wieck-Schumann cierpieli z powodu przewlekłego zespołu bólowego, który miał wpływ na ich grę na instrumencie. Choć w późniejszym okresie negowano tezę o wpływie zespołu Gillesa de la Tourette’a na kreatywność i rozwój ponadprzeciętnych umiejętności mentalnych, nie jest wykluczone, że niektóre wybitne jednostki mogły cierpieć z powodu tego zespołu. Najbardziej znane przykłady to Wolfgang Amadeusz Mozart, Samuel Johnson, Tim Howard czy Piotr Wielki. Dodatkowo u niektórych znanych postaci ze świata show-businessu, m.in. Kurta Cobaina, zdiagnozowano to zaburzenie. Dziś spekulacje te są jeszcze raz analizowane i wydaje się, że w niektórych przypadkach diagnoza była postawiona niewłaściwie – nie można ustalić żadnego jednoznacznego związku pomiędzy kreatywnością lub niezwykłymi zdolnościami i zespołem Gillesa de la Tourette’a. Artykuł podsumowuje dotychczasowe doniesienia na temat niezwykłych zdolności i kreatywności w tym zaburzeniu oraz odnosi się do biografii niektórych utalentowanych osób z zespołem Gillesa de la Tourette’a.

Słowa kluczowe: zespół Gillesa de la Tourette’a, znane osobistości, kreatywność, historia medycyny
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Dekompensacja psychotyczna w przebiegu jadłowstrętu psychicznego, problem braku współpracy pacjentki w leczeniu – opis przypadku
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (1), p. 85–90
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0011
STRESZCZENIE

Jadłowstręt psychiczny jest zaburzeniem charakteryzującym się istotnym spadkiem masy ciała, często współistniejącym z innymi chorobami psychicznymi. W jego przebiegu mogą się pojawiać objawy psychotyczne. Co więcej, istnieją badania wskazujące na to, iż objawy jadłowstrętu mogą stanowić prodrom psychozy. W artykule przedstawiono pacjentkę, u której rozpoznano jadłowstręt psychiczny, jednakże początkowe leczenie – ukierunkowane na przywrócenie odpowiedniej masy ciała – nie przynosiło efektów, zaś wyraźna poprawa nastąpiła dopiero po włączeniu neuroleptyku. W początkowej fazie pacjentka wycofała zgodę na hospitalizację i została wypisana z oddziału. Rodzice zwrócili się o skierowanie córki na leczenie w trybie wnioskowym. Sąd rodzinny zdecydował o zobowiązaniu do leczenia na podstawie zarządzeń opiekuńczych. Umożliwiło to wdrożenie dalszej terapii już po tygodniu od wycofania przez chorą zgody na hospitalizację. Przypadek ten stanowi tło do dyskusji o leczeniu na oddziale psychiatrii pacjentek o zbliżonym obrazie klinicznym bez ich zgody.

Słowa kluczowe: jadłowstręt psychiczny, zaburzenia psychotyczne, ustawa o ochronie zdrowia psychicznego
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)