Neuroprotekcyjne właściwości związków pochodzenia roślinnego: triterpeny pentacykliczne
Zakład Fizjologii Doświadczalnej, Międzywydziałowa Katedra Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Kierownik Zakładu: dr hab. n. med. prof. nadzw. Monika Orłowska-Majdak
Correspondence to: Dr hab. n. med. prof. nadzw. Monika Orłowska-Majdak, Zakład Fizjologii Doświadczalnej MKFDiK UM w Łodzi,
ul. Mazowiecka 6/8, 92-215 Łódź, tel.: +48 42 272 56 63, faks: +48 42 272 56 52, e-mail: monika.orlowska-majdak@umed.lodz.pl
Praca była finansowana z działalności statutowej – 503/0-079-02/503-01
PSYCHIATR. PSYCHOL. KLIN. 2014, 14 (4), p. 284–289
DOI: 10.15557/PiPK.2014.0038
STRESZCZENIE

Ludzki mózg to struktura wykazująca ogromną zmienność w ciągu życia osobniczego. W pierwszym okresie zmiany budowy i czynności spowodowane są procesami rozwoju i dojrzewania. Następnie, dzięki niezwykłej plastyczności synaptycznej, poszczególne ośrodki mózgu przystosowują się do wymagań środowiska, w jakim człowiek funkcjonuje, i do stylu jego życia. Po 40. roku życia włącza się proces zaprogramowanej śmierci neuronów, czyli apoptozy, a w stanie choroby neurony mogą ginąć w procesie nekrozy lub aponekrozy. Neurogeneza na bazie miejscowych albo transplantowanych komórek macierzystych mózgu pełni funkcję naprawczą w powstałych uszkodzeniach, ale może także mieć związek z chorobami psychicznymi i neurologicznymi. U podstaw neuroprotekcji leżą procesy antyoksydacyjne, przeciwzapalne, antyapoptotyczne i przeciwdziałające destrukcyjnemu działaniu jonów wapnia. Wspierającą funkcję w działaniu neuroprotekcyjnym mogą mieć związki pochodzenia roślinnego, podawane w ramach fitoterapii. W ostatnich latach zwrócono uwagę na neuroprotekcyjne właściwości pentacyklicznych triterpenów i ich pochodnych. W pracy omówiono właściwości neuroprotekcyjne kwasu ursolowego, oleanolowego, maslinowego, asjatowego, betulinowego, bosweliowego oraz saponin triterpenowych pozyskiwanych z roślin Bupleurum i Panax ginseng. Saponiny ginseng dodatkowo nasilają neurogenezę w mózgu. Sugeruje się potencjał stosowania wymienionych związków w terapii wielu chorób neurologicznych i psychicznych – z kilkoma zastrzeżeniami: 1) kierunek działania może zależeć od dawki; 2) związki te mogą różnie działać na neurony różnych rodzajów; 3) mogą istnieć niekorzystne interakcje z innymi lekami stosowanymi równocześnie. Większość doświadczeń z użyciem triterpenów wykonano na zwierzętach bądź w hodowlach komórkowych, zagadnienie wymaga więc dalszych badań na ludziach.

Słowa kluczowe: plastyczność synaptyczna, neurogeneza, neuroprotekcja, fitoterapia, triterpeny pentacykliczne