Szanowna Pani Doktor / Szanowny Panie Doktorze,

z radością i dumą informujemy, że „Psychiatria i Psychologia Kliniczna” („Journal of Psychiatry and Clinical Psychology”) została włączona do nowej (istniejącej od listopada 2015 roku) bazy danych Thomson Reuters z zakresu nauk ścisłych – Emerging Sources Citation Index (ESCI).

2018, Vol 18, No 3
Stanowisko ekspertów w kwestii postępowania w przypadku pacjentów z jadłowstrętem psychicznym o ciężkim przebiegu, którzy nie wyrażają zgody na leczenie
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 229–233
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0028
STRESZCZENIE

Jadłowstręt psychiczny to zaburzenie, które w przypadku braku leczenia lub niekorzystnego przebiegu może doprowadzić do zgonu chorego. Elementem obrazu psychopatologicznego często jest obniżony krytycyzm, mogący skutkować brakiem zgody pacjenta na proponowane leczenie. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego określa sytuacje, w których dopuszczalne jest leczenie osoby chorej bez jej zgody. Zagadnieniu temu poświęcone było posiedzenie zespołu ekspertów powołanego przez konsultanta krajowego w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży. W toku dyskusji sformułowano następującą opinię: istnieje grupa pacjentów, u których objawy jadłowstrętu psychicznego (anorexia nervosa) spełniają kryteria zaburzeń myślenia i spostrzegania odpowiadające pojęciu choroby psychicznej w rozumieniu art. 23 i 29 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, a stan fizyczny i uporczywe kontynuowanie zagrażających zachowań stwarzają zagrożenie życia. Objawy spełniające kryteria zaburzeń myślenia i spostrzegania odpowiadające pojęciu choroby psychicznej najczęściej dotyczą oceny rzeczywistości (związków przyczynowo-skutkowych, oceny własnego stanu zdrowia, postrzegania swojego ciała). Przekonania te występują w kontekście chorobowym i są ewidentnie fałszywe (jak przekonanie o własnej tuszy u osoby skrajnie wyniszczonej), lecz odczuwane jako oczywiste. Nie podlegają refleksji ani też korekcji w przebiegu dyskusji, nawet wobec ewidentnych dowodów skrajnie złego stanu fizycznego w badaniach dodatkowych. Charakter i nasilenie objawów odpowiadają wówczas zaburzeniom treści myślenia i spostrzegania w postaci psychotycznej. Istnieje zatem grupa pacjentów z jadłowstrętem psychicznym, w których przypadku choroba może być uznana za chorobę psychiczną w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i można stwierdzić spełnienie przesłanek art. 23 lub 29 tejże ustawy.

Słowa kluczowe: jadłowstręt psychiczny, zgoda na leczenie, leczenie wbrew woli, choroba psychiczna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Oparte na dowodach wytyczne leczenia dorosłych pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi. Część I: postępowanie psychiatryczne
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 234–241
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0029
STRESZCZENIE

Ze względu na wysoką zapadalność na depresję na całym świecie i ogromny ciężar tej zagrażającej życiu choroby psychicznej w jej leczeniu konieczne jest postępowanie oparte na dowodach (evidence-based approach), oferujące chorym możliwie największą poprawę samopoczucia. Niniejsze wytyczne w zakresie najlepszych praktyk stosowanych w leczeniu depresji zostały opracowane przez zespół psychiatrów, psychologów i innych specjalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym w dużym psychiatrycznym szpitalu klinicznym oraz w sieci poradni zdrowia psychicznego w stanie Michigan w Stanach Zjednoczonych. Dokument ten bazuje na aktualnych zaleceniach dotyczących leczenia dorosłych pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi wydanych przez uznane krajowe i międzynarodowe instytucje zdrowotne, takie jak Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (American Psychiatric Association) (USA), Kanadyjska Sieć Leczenia Zaburzeń Nastroju i Lękowych (Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments) (Kanada), Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Klinicznej (National Institute for Health and Care Excellence) (UK) oraz Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization) (UE). Niniejsza praca kładzie nacisk na obszary, w których wytyczne wyżej wymienionych instytucji pokrywają się ze sobą. Tym samym zawarte w niej zalecenia odzwierciedlają przyjęte obecnie złote standardy w dziedzinie psychiatrii w krajach zachodnich. Część I dwuczęściowej serii artykułów dotyczy całego szeregu aspektów leczenia psychiatrycznego, począwszy od postępowania ogólnego, poprzez leczenie specyficzne dla danej fazy choroby, a skończywszy na zaleceniach dotyczących konkretnych grup pacjentów. Specjalną uwagę poświęcono farmakoterapii, terapiom somatycznym, strategiom stosowanym w przypadku braku odpowiedzi na leczenie oraz leczeniu depresji okołoporodowej. W pracy – tam, gdzie było to możliwe – podano również linki do dodatkowych zasobów zewnętrznych, takich jak strony internetowe dla pacjentów i klinicystów, oraz linki do pełnych tekstów wytycznych wydanych przez wspomniane instytucje. Klinicystów zachęca się do postępowania zgodnego z zaleceniami opartymi na dowodach w celu osiągania optymalnych wyników leczenia pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi.

Słowa kluczowe: wytyczne, depresja, ocena, leczenie, farmakoterapia
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Oparte na dowodach wytyczne leczenia dorosłych pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi. Część II: psychoterapia
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 242–247
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0030
STRESZCZENIE

Niniejsza praca jest drugą i ostatnią częścią serii omawiającej oparte na dowodach zalecenia (evidence-based recommendations) w zakresie leczenia dorosłych pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi. Część II skupia się na psychoterapii jako na istotnej opcji leczenia – czy to stosowanej jako jedyna, samodzielna forma terapii, czy też w połączeniu z leczeniem farmakologicznym. W pracy zaadaptowano definicję praktyk opartych na dowodach w zakresie psychologii w kształcie zaproponowanym przez Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (American Psychological Association) do praktyki psychoterapii. Tym samym oparte na dowodach praktyki w zakresie psychoterapii zakotwiczone są w najlepszych dostępnych dowodach naukowych i doświadczeniu klinicznym psychoterapeutów oraz umieszczone w odpowiednim kontekście kulturowym, jak również uwzględniają indywidualne uwarunkowania i preferencje pacjentów. Praca omawia najlepsze dostępne dowody na skuteczność leczenia depresji na drodze psychoterapii i opisuje na pewnym poziomie szczegółowości każdą ze stosowanych obecnie terapii o empirycznie dowiedzionej wysokiej lub umiarkowanej skuteczności. W dalszej części poruszono kluczowe elementy praktyki klinicznej w odniesieniu zarówno do osoby terapeuty, jak i samego procesu psychoterapii. W omówieniu tym uwzględniono następujące kluczowe aspekty praktyki klinicznej: 1) ocena, ustalanie rozpoznania, formułowanie diagnozy wyjaśniającej; 2) planowanie i wdrażanie leczenia oraz ciągłe monitorowanie jego postępów; 3) aspekt interpersonalny; 4) autorefleksja, wykorzystywanie istniejących zasobów i ciągły rozwój zawodowy; 5) źródła wiedzy naukowej oraz 6) umiejętność doboru sposobu postępowania w zależności od indywidualnych i kulturowych uwarunkowań pacjenta. Ponadto omówiono indywidualne zmienne mające wpływ na leczenie danego pacjenta i sposób, w jaki powinny one warunkować dobór leczenia, tak aby pozwolić na osiągnięcie optymalnych efektów.

Słowa kluczowe: wytyczne, depresja, psychoterapia, doświadczenie kliniczne, charakterystyka pacjenta
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Style przekazywania trudnych diagnoz na podstawie analizy Kwestionariusza Przekazywania Złych Wiadomości
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 248–254
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0031
STRESZCZENIE

Celem pracy jest identyfikacja czynników determinujących efektywną komunikację pomiędzy lekarzem i pacjentem, a także stworzenie narzędzia oceniającego umiejętności lekarzy w zakresie przekazywania złych wiadomości rodzinie pacjenta. Materiał i metody: W badaniu zastosowano metody kwestionariuszowe w grupie 94 lekarzy z trzech szpitali w Małopolsce. Kwestionariusz Przekazywania Złych Wiadomości (Breaking Bad News Skills, BBNS), autorstwa Wioletty Szwed-Łopaty i Jakuba Lickiewicza, opisuje zachowanie lekarza w kontakcie z rodziną pacjenta. Wyniki: W celu określenia struktury czynników Kwestionariusza Przekazywania Złych Wiadomości zastosowano eksploracyjną analizę czynnikową. Do określenia liczby czynników użyto kryterium wykresu osypiska. Do oceny adekwatności doboru próby do badania wykorzystano miarę Kaisera– Mayera–Olkina (KMO) oraz test sferyczności Bartletta. Analiza czynnikowa wykazała pięć czynników odwołujących się do najbardziej typowych zachowań lekarzy. Są to: Komunikacja (COM), Bariera Emocjonalna (EMO), Partnerstwo (PAR), Wsparcie (SUP) oraz Empatia i Współczucie (EMP). Pierwszy z utworzonych czynników (8 pytań) skupia twierdzenie dotyczące komunikacji lekarza z pacjentem (COM), drugi (8 pytań) koncentruje się bardziej na twierdzeniach związanych z kontekstem emocjonalnym, jaki towarzyszy lekarzowi w czasie przekazywania złych wiadomości (EMO). Kolejny czynnik (5 pytań) obejmuje twierdzenie dotyczące kontekstu o charakterze partnerskim (PAR). Czwarty czynnik (5 pytań) dotyczy budowania środowiska wspierającego (SUP). Ostatni czynnik obejmuje 4 pytania związane z empatią i współczuciem lekarza (EMP). Wnioski: Wyniki analiz statystycznych wskazują, że Kwestionariusz Przekazywania Złych Wiadomości powinien być używany w dalszych badaniach naukowych, jak również może być zastosowany w wielu obszarach praktyki psychologicznej.

Słowa kluczowe: przekazywanie złych wiadomości, eksploracyjna analiza czynnikowa, równania strukturalne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wczesnodziecięca trauma, aleksytymia i dysocjacja a siła Ja cielesnego
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 255–270
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0032
STRESZCZENIE

Cel: Celem badania była weryfikacja hipotez dotyczących związku traumy doznanej we wczesnym dzieciństwie, aleksytymii i dysocjacji z siłą Ja cielesnego. Ponadto sprawdzono, czy regularna aktywność fizyczna i jej rodzaj mogą wpływać na siłę Ja cielesnego. Materiał i metoda: W badaniu wzięło udział 56 osób – 31 kobiet (55,4%) (średnia wieku: M = 31,7) i 25 mężczyzn (44,6%) (średnia wieku: M = 35,3). Badani zostali podzieleni na trzy grupy: rozpoczynających praktykę jogi, rozpoczynających ćwiczenia poprawiające kondycję fizyczną (siłownia) oraz niewykonujących regularnie żadnych ćwiczeń fizycznych. Wykorzystano kwestionariusze samoopisowe do badania natężenia traumy – Traumatic Experiences Checklist (TEC), aleksytymii – Toronto Alexithymia Scale (TAS-20), dysocjacji – Curious Experiences Survey (CES), a także kwestionariusz Ja cielesnego. Pomiaru dokonywano dwukrotnie: po zgłoszeniu uczestnika do badania i po 3 miesiącach od zakończenia pierwszego etapu. Wyniki: Okazało się, iż trauma, aleksytymia i dysocjacja są istotnymi predyktorami siły Ja cielesnego w badanej grupie. Szczególny wpływ wykazano dla zaniedbania emocjonalnego i przemocy emocjonalnej. W przypadku aleksytymii duże znaczenie dla siły Ja cielesnego miały trudność w identyfikacji emocji oraz trudność w werbalizacji emocji. Dysocjacja istotnie wpływała na siłę Ja cielesnego. Wskutek aktywności fizycznej istotnej statystycznie zmianie ulegała siła Ja cielesnego w zakresie interpretacji doznań w kategorii emocji, a siła efektu okazała się większa w grupie osób praktykujących jogę. Omówienie: Uzyskane wyniki rzucają nowe światło nie tylko na patogenny wpływ traumy, aleksytymii i dysocjacji na siłę Ja cielesnego – pokazują również, że określona forma aktywności fizycznej może, podnosząc poziom interocepcji, zmienić siłę Ja cielesnego w zakresie różnicowania emocji od doznań fizycznych. Wnioski: Wczesnodziecięce doświadczenia traumatyczne stają się podstawą do wykształcenia trwałych mechanizmów obronnych: aleksytymii i dysocjacji. To właśnie wymienione mechanizmy, nie zaś samo doświadczenie traumatyczne, przyczyniają się do rozwoju zaburzeń Ja cielesnego. Jak wynika z analiz, największą rolę w tym procesie przypisać należy trudnościom w identyfikacji emocji i depersonalizacji.

Słowa kluczowe: trauma, aleksytymia, dysocjacja, Ja cielesne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Skala Uzależnienia od Uczenia się Bergen: cechy psychometryczne wersji włoskojęzycznej. Badanie pilotażowe
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 271–275
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0033
STRESZCZENIE

Cel: W literaturze zaproponowano niedawno nową jednostkę kliniczną związaną z nadmiernym uczeniem się, czyli uzależnienie od uczenia się (Atroszko i wsp., 2015) lub naukoholizm (Loscalzo i Giannini, 2017). Niniejsze badanie miało na celu przeanalizowanie właściwości psychometrycznych włoskojęzycznej wersji Skali Uzależnienia od Uczenia się Bergen (Bergen Study Addiction Scale, BStAS) (Atroszko i wsp., 2015). Materiał i metody: Badaniem objęto próbę 374 studentów uczelni wyższych w wieku od 18 do 47 lat (Mwiek = 24,30 ± 4,85). Grupa badana była zróżnicowana pod względem roku studiów wyższych oraz studiowanego kierunku. Dokonano eksploracyjnej oraz konfirmacyjnej analizy czynnikowej (exploratory factor analysis oraz confirmatory factor analysis, odpowiednio EFA i CFA) struktury badanego narzędzia psychometrycznego. Dokonano również oceny jego spójności wewnętrznej oraz trafności dywergencyjnej. Wyniki: Włoskojęzyczna wersja skali BStAS nie posiada w pełni satysfakcjonujących właściwości psychometrycznych. EFA oraz CFA wykazały, iż problematyczne są dwa elementy skali, tj. dominacja oraz tolerancja. Wnioski: Niniejsze badanie potwierdza użyteczność skali BStAS w przyszłych badaniach mających na celu pogłębioną analizę cech charakterystycznych postulowanej nowej jednostki klinicznej, którą jest uzależnienie od uczenia się. Konieczne są jednak szerzej zakrojone badania w celu poprawy właściwości psychometrycznych tego narzędzia w populacji włoskich studentów.

Słowa kluczowe: uzależnienia, uzależnienia behawioralne, uzależnienie od nauki, zaangażowanie w naukę, naukoholizm
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Komentarz redakcyjny do pracy: Skala Uzależnienia od Uczenia się Bergen: cechy psychometryczne wersji włoskojęzycznej. Badanie pilotażowe. Teoretyczne i metodologiczne zagadnienia dotyczące badania uzależnienia od uczenia się w kontekście debaty na temat konceptualizacji uzależnień behawioralnych
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 276–282
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0034
STRESZCZENIE

The paper by Loscalzo and Giannini titled “The Bergen Study Addiction Scale: psychometric properties of the Italian version. A pilot study” published in the current issue of “Psychiatria i Psychologia Kliniczna” (Journal of Psychiatry and Clinical Psychology) concerns the results of the study on an Italian validation of Bergen Study Addiction Scale (BStAS) (Atroszko, 2015; Atroszko et al., 2015). As such it is a noteworthy effort in validating tools to study the recently suggested construct of study addiction (Atroszko 2015; Atroszko et al., 2015), which can further research in this area. What is more, the paper draws attention to the important issues in the conceptualisation of this phenomenon associated with its relationship to externalising/internalising disorders and obsessive-compulsive characteristics. However, there are several drawbacks related both to the theoretical and methodological approach of Loscalzo and Giannini that need to be addressed.

POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Sposoby klasyfikowania zaburzeń psychosomatycznych
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 283–289
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0035
STRESZCZENIE

Klasyfikowanie zaburzeń psychosomatycznych, mimo istnienia i powszechnego stosowania systemów klasyfikacyjnych, nie jest ujednolicone i niejednokrotnie przysparza trudności diagnostycznych. Zaburzenia psychosomatyczne mogą być trojakiego rodzaju: zaburzenie typu hipochondrii – występujące przy braku schorzeń somatycznych, zaburzenie somatyzacyjne – bez przeżywania psychicznego, a także czynniki psychiczne i somatyczne występujące jednocześnie. W niniejszej pracy przedstawiono sposoby diagnozowania zaburzeń psychosomatycznych według obowiązujących systemów klasyfikacyjnych, takich jak Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) oraz Klasyfikacja Zaburzeń Psychicznych DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Porównano wersje: DSM-IV, w której wyróżniono zaburzenia występujące pod postacią somatyczną, zwane inaczej zaburzeniami somatoformicznymi, somatopodobnymi lub somatokształtnymi (somatoform disorders/somatic symptom disorder), i DSM-5, w której opisano zespoły z objawami somatycznymi i pokrewnymi (somatic symptom and related disorders). Omówiono też inne stosowane w Europie i Stanach Zjednoczonych sposoby klasyfikacji zaburzeń psychosomatycznych: objawy medycznie niewyjaśnione (medically unexplained symptoms), zespół fizycznej reakcji wobec stresu (bodily distress syndrome), czynniki psychiczne oddziałujące na stan somatyczny (psychological factors affecting medical condition). Ponadto zaprezentowano Kryteria Diagnostyczne dla Badań Psychosomatycznych (Diagnostic Criteria for Psychosomatic Research), obejmujące: lęk o zdrowie, fobię choroby, tanatofobię, zaprzeczanie chorobie, funkcjonalne objawy somatyczne wtórne do zaburzeń psychicznych, uporczywe somatyzacje, objawy konwersji, reakcję rocznicową, nastrój irytacji, wzór zachowania A, postawę rezygnacji/demoralizację i aleksytymię.

Słowa kluczowe: zaburzenia psychosomatyczne, klasyfikacja, niewyjaśnione objawy medyczne, Kryteria Diagnostyczne dla Badań Psychosomatycznych
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Terapia akceptacji i zaangażowania w leczeniu zaburzeń lękowych w relacji do klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 290–295
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0036
STRESZCZENIE

Terapia akceptacji i zaangażowania to podejście powstałe na gruncie postskinnerowskiej analizy zachowania, należące do trzeciej fali terapii poznawczo-behawioralnych, które w ostatnich dwóch dekadach coraz bardziej zyskują na popularności. Celem artykułu jest przedstawienie podstaw teoretycznych oraz zastosowania terapii akceptacji i zaangażowania w leczeniu zaburzeń lękowych w relacji do klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej, zgodnej z ogólnym modelem poznawczym (Beck i Haigh, 2014). W tekście zaprezentowano podstawę teoretyczną analizowanego podejścia, czyli teorię ram relacyjnych (relational frame theory), oraz jej implikacje dla rozumienia reakcji lękowej. Przedstawiono również przykładowy opis reakcji lękowej oparty na języku teorii ram relacyjnych. Omówione zostały ogólne założenia terapii akceptacji i zaangażowania, model zaburzeń psychicznych stosowany w tym nurcie, podstawowe techniki i strategie, z których korzysta się w leczeniu zaburzeń lękowych, a także zarys protokołu leczenia wraz z technikami terapeutycznymi pomocnymi na poszczególnych etapach. Zebrano też wnioski z metaanaliz badań nad skutecznością terapii akceptacji i zaangażowania w leczeniu różnych zaburzeń lękowych. Omówiono podobieństwa i różnice między podejściem do terapii zaburzeń lękowych w klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej oraz w terapii akceptacji i zaangażowania. Uwzględniono ponadto wskazówki ułatwiające praktyczne zastosowanie technik akceptacji i zaangażowania oraz podstawy teoretyczne pomocne w integracji tego podejścia z klasyczną terapią poznawczo-behawioralną.

Słowa kluczowe: terapia akceptacji i zaangażowania, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenia lękowe
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rola aripiprazolu w leczeniu schizofrenii oraz zaburzeń nastroju
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 296–305
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0037
STRESZCZENIE

Aripiprazol jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym tzw. trzeciej generacji, o odmiennym mechanizmie działania od większości dostępnych leków przeciwpsychotycznych. Jego profil działania receptorowego przyczynia się do względnie dobrej tolerancji oraz niskiego ryzyka powikłań metabolicznych. Opisano wysokie bezpieczeństwo stosowania aripiprazolu w wielu grupach chorych – u osób starszych, u pacjentów z cukrzycą, chorobami nerek, wątroby, serca, ponadto coraz więcej badań wskazuje, iż lek stosowany w populacji kobiet w ciąży nie wiązał się z istotnym klinicznie wzrostem ryzyka powstawania dużych wad wrodzonych u płodów. Obecnie aripiprazol jest stosowany głównie w leczeniu schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej oraz lekoopornej depresji nawracającej i zajmuje znaczącą pozycję w rekomendacjach dotyczących schematów leczenia tych schorzeń. U osób z chorobami psychicznymi często współwystępują choroby somatyczne (w tym zespół metaboliczny oraz cukrzyca) i uwzględnienie aripiprazolu w terapii może wiązać się z dodatkową poprawą parametrów metabolicznych. Z danych literaturowych wynika, że politerapia z użyciem aripiprazolu (szczególnie w połączeniu z takimi lekami atypowymi, jak olanzapina, klozapina czy risperidon) może nieść wymierne korzyści dla pacjentów ze schizofrenią. Jego przydatność kliniczna jest znacząca w kontekście napotykanych trudności w terapii schizofrenii i choroby dwubiegunowej – braku współpracy pacjentów w zakresie zażywania leków oraz współwystępowania licznych schorzeń somatycznych w obu tych chorobach.

Słowa kluczowe: aripiprazol, schizofrenia, depresja, choroba dwubiegunowa, leczenie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Rodzice w obliczu choroby nowotworowej dziecka
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 306–314
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0038
STRESZCZENIE

Wstęp: Diagnoza choroby nowotworowej u jednego z członków rodziny jest niezwykle obciążającym doświadczeniem. Na szczególną uwagę zasługuje sytuacja, gdy choruje dziecko. Rodzice stają wówczas przed koniecznością reorganizacji życia rodzinnego w taki sposób, by sprostać wymaganiom stawianym przez chorobę dziecka, i odgrywają znaczącą rolę na niemal wszystkich jej etapach. Biorą udział w procesie diagnozowania i leczenia, a wielość zadań i ról, jak również reakcje emocjonalne na rozpoznanie zagrażającej życiu choroby prowadzić mogą do trudności o charakterze psychologicznym. Materiał i metoda: Artykuł ma charakter poglądowy. Stanowi prezentację wyników badań dotyczących trudności natury psychologicznej, jakich doświadczają rodzice dzieci cierpiących na chorobę nowotworową (lęk, depresja, ostra reakcja na stres, zaburzenie stresowe pourazowe). Prace uwzględnione w analizach musiały spełnić określone kryteria włączenia. Wyniki: Prezentowane dane wskazują na to, że w grupie rodziców dzieci cierpiących na choroby nowotworowe zaobserwować można zwiększone ryzyko wystąpienia ostrej reakcji na stres, zaburzenia stresowego pourazowego, lęku i depresji. Któregoś z wymienionych zaburzeń może doświadczać nawet co drugi rodzic. Najtrudniejszym dla rodziców momentem jest otrzymanie diagnozy choroby nowotworowej dziecka. Omówienie: Matki najczęściej pełnią funkcję głównego opiekuna, ojcowie z kolei przejmują zadanie utrzymania rodziny. Mimo działania tego samego stresora matki doświadczają większych trudności niż ojcowie. Częściej diagnozuje się u nich zaburzenie stresowe pourazowe i zaburzenia o charakterze depresyjnym.

Słowa kluczowe: rodzice, dzieci z nowotworem, lęk, depresja, zaburzenie stresowe pourazowe
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Test Wirtualnej Klasy jako alternatywna metoda diagnozy ADHD
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 315–319
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0039
STRESZCZENIE

Rzeczywistość wirtualna to jedna z najbardziej nowoczesnych metod diagnozy, terapii oraz rehabilitacji psychologicznej i neuropsychologicznej. Środowisko wirtualne powstaje dzięki zastosowaniu gogli, które generują trójwymiarowy obraz. Ich użycie wprowadza badanego w stan immersji, czyli wywołuje poczucie obecności w wirtualnie zaaranżowanym świecie. Dzięki temu zjawisku testy wirtualnej przestrzeni mają wysoką trafność ekologiczną, co jest niezwykle ważnym aspektem testów wykorzystywanych w diagnozie psychologicznej. Niniejsza praca zawiera opis Testu Wirtualnej Klasy, stosowanego podczas diagnozy klinicznej z wykorzystaniem testów ciągłego wykonywania. Prezentowana metoda stanowi alternatywną formę diagnozy funkcji poznawczych – zwłaszcza u dzieci z nadpobudliwością psychoruchową z deficytem uwagi. Ocenie podlegają przede wszystkim procesy uwagi i zdolność hamowania reakcji. Opracowanie testów wirtualnej przestrzeni stwarza możliwość rozszerzenia zakresu testów służących do oceny uwagi. Są to specjalistyczne systemy do badania pola widzenia za pomocą śledzenia ruchu głowy, szczególnie w przypadku prezentacji materiału w obecności dystraktorów. Bodźce utrudniające wykonanie zadania mają charakter wzrokowy i słuchowy. W Teście Wirtualnej Klasy stosuje się także dystraktory mieszane, czyli wzrokowo-słuchowe. Zastosowanie bodźców tego rodzaju pozwala ocenić selektywność, stabilność czy też podzielność uwagi. Diagnoza z wykorzystaniem narzędzia wirtualnej rzeczywistości dostarcza zatem istotnych informacji o funkcjonowaniu poznawczym osoby badanej. Ponadto jest niezwykle interesująca dla dzieci, co stanowi dodatkowy atut. Wysoka trafność ekologiczna uzyskiwanych wyników pozwala na opracowanie planu działania skoncentrowanego na poprawie funkcjonowania dzieci z nadpobudliwością psychoruchową z deficytem uwagi.

Słowa kluczowe: Test Wirtualnej Klasy, rzeczywistość wirtualna, trafność ekologiczna, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zespół Cotarda – przegląd aktualnej wiedzy
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 320–324
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0040
STRESZCZENIE

Zespół Cotarda, w 1880 roku opisany przez francuskiego lekarza Jules’a Cotarda jako le délire des négations (złudzenie negacji), to choroba, w której pacjent doświadcza urojeń nihilistycznych i przeświadczenia o własnej śmierci, a następnie – nieśmiertelności. Ta niezwykle rzadka jednostka współwystępuje często z depresją, schizofrenią czy innymi chorobami charakteryzującymi się zaburzeniem identyfikacji: zespołem Capgrasa i zespołem Fregolego. Do dziś dyskutuje się, czy zespół Cotarda powinien zostać uznany za samodzielną jednostkę chorobową; ze względu na niespotykane w żadnym innym zespole objawy i zmiany w strukturach mózgu rozwiązanie to zyskuje coraz liczniejszych zwolenników. Z uwagi jednak na rzadkość występowania omawianego zespołu nie uwzględniają go ani Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-V), ani Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10). Obecnie leczenie ma charakter przyczynowy, czyli skupia się na terapii choroby, która najprawdopodobniej powoduje zespół Cotarda (depresja, schizofrenia, krwiak podtwardówkowy, ale również AIDS, choroba Parkinsona, hydrofobia). Wśród skutecznych substancji wymienia się leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne. Mimo istnienia wielu podziałów najbardziej znana jest klasyfikacja Berriosa i Luque’a z 1995 roku. Badacze ci wyróżnili trzy postacie choroby: postać z depresją i halucynacjami, zespół Cotarda I (bez depresji, z zaburzeniami hipochondrycznymi) i zespół Cotarda II (z depresją).

Słowa kluczowe: zespół Cotarda, depresja, schizofrenia, złudzenie negacji
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zespół Fregolego
Psychiatr Psychol Klin 2018, 18 (3), p. 325–329
DOI: 10.15557/PiPK.2018.0041
STRESZCZENIE

Pierwsze informacje na temat zespołu Fregolego przedstawili w 1927 roku Courbon i Fail. Jednostka ta wchodzi w skład szerszej grupy urojeniowych zespołów błędnej identyfikacji (delusional misidentification syndromes). Cechą, która wyróżnia zespół Fregolego, jest przeświadczenie pacjenta, że znane mu osoby ciągle zmieniają wygląd, lecz zachowują dotychczasowe cechy psychologiczne. Występują również urojenia prześladowcze. Badacze klasyfikują omawiany zespół na wiele sposobów, można też znaleźć różne hipotezy na temat jego powstawania. Istnieją podstawy, by przypuszczać, że schorzenie to często rozwija się w schizofrenii paranoidalnej, przy urazach głowy i w demencji związanej z chorobą Alzheimera. Lista jednostek chorobowych, z którymi wiąże się zespół Fregolego, jest jednak dużo dłuższa. Na podstawie niewielkiej ilości danych epidemiologicznych można przypuszczać, że przedstawiane schorzenie występuje bardzo rzadko. Dostępnych jest niewiele informacji zarówno o zespole Fregolego, jak i o całej grupie urojeniowych zespołów błędnej identyfikacji. Na odróżnienie omawianego zespołu od innych jednostek należących do powyższej grupy pozwalają uwzględnienie wieku pacjenta i współwystępowanie dodatkowych chorób. Naukowcy wyróżniają dwie główne hipotezy patofizjologiczne: organiczną i psychodynamiczną. Objawy tworzą szerokie spektrum i mogą być związane z obecnością innych schorzeń. W rozpoznawaniu zespołu wykorzystuje się techniki diagnostyki obrazowej: tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, tomografię emisyjną pojedynczych fotonów, pozytonową tomografię emisyjną, elektroencefalografię i echoencefalografię. Terapia często polega na leczeniu pierwotnej przyczyny, w wyniku której wtórnie wystąpił zespół Fregolego. Zastosowanie mają głównie neuroleptyki, ale sięga się też po inne grupy leków. Oprócz leczenia farmakologicznego stosuje się terapię elektrowstrząsową, psychoterapię i socjoterapię.

Słowa kluczowe: zespół Fregolego, urojeniowy zespół błędnej identyfikacji, zespół Capgrasa, schizofrenia paranoidalna
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)