Szanowna Pani Doktor / Szanowny Panie Doktorze,

z radością i dumą informujemy, że „Psychiatria i Psychologia Kliniczna” („Journal of Psychiatry and Clinical Psychology”) została włączona do nowej (istniejącej od listopada 2015 roku) bazy danych Thomson Reuters z zakresu nauk ścisłych – Emerging Sources Citation Index (ESCI).

2019, Vol 19, No 2
Różnorodność zachowań lekarzy wobec pacjentów w warunkach finansjalizacji systemu opieki zdrowotnej. Badanie ankietowe
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 113–128
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0012
STRESZCZENIE

Cel badania: Poznanie opinii polskich lekarzy na temat wybranych aspektów ekonomicznych, etycznych i utylitarnych relacji lekarz–pacjent w warunkach finansjalizacji usług medycznych. Metoda: Kwestionariusz online z instrukcją i zaproszeniem do udziału w badaniu, wysłany za pośrednictwem portalu medycznego. Odpowiedzi uzyskano od 264 lekarzy, w tym 177 kobiet i 87 mężczyzn, w wieku 24–67 lat. W analizie brano pod uwagę zmienne demograficzne, staż pracy, miejsce zatrudnienia, sposób finansowania udzielanych świadczeń oraz rodzaj specjalizacji ankietowanych lekarzy. Wyniki: Zatrudnienie w szpitalu i płeć męska korelują z większą gotowością lekarzy do podejmowania decyzji opartych na prostym rachunku ekonomicznym. Ujawniono, związane z wiekiem lekarzy, różnice w motywacji do pracy, gotowości do poświęceń wobec pacjentów, przeżywaniu nieufności względem pacjentów, stosunku do zagadnień etycznych, gotowości do uzależniania działań medycznych od bilansu ekonomicznego oraz gotowości do odmowy leczenia pacjenta. Typ specjalizacji różnicował grupę pod względem zadowolenia z zarobków i poczucia prestiżu zawodowego, stopnia nieufności wobec pacjentów, stosunku do dokumentacji lekarskiej oraz gotowości do odmowy świadczeń nieopłacalnych ekonomicznie. Najniższe zadowolenie z wynagrodzeń oraz najniższe poczucie prestiżu zawodowego deklarowali lekarze psychiatrzy. Ponadto 77% lekarzy nie nadawało istotnego znaczenia standardom medycznym. Wnioski: Polscy lekarze stanowią grupę niejednorodną pod względem motywacji zawodowej, poczucia prestiżu zawodowego oraz deklarowanych postaw wobec pacjentów, co należy brać pod uwagę przy organizacji usług medycznych oraz szkoleniu lekarzy. Zmieniające się warunki społeczne i ekonomiczne sprzyjają kształtowaniu się postaw mniej nastawionych na interesy pacjentów, na co wskazują różnice w wynikach badania związane z wiekiem ankietowanych lekarzy. Nadawanie przez lekarzy niskiego znaczenia standardom medycznym może mieć negatywny wpływ na efektywność standaryzacji usług medycznych w Polsce.

Słowa kluczowe: finansjalizacja medycyny, postawy lekarzy, motywacje lekarzy, standardy medyczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Objawy dysmorfii mięśniowej u mężczyzn ćwiczących na siłowni
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 129–142
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0013
STRESZCZENIE

Cel: Aktywność fizyczna jest jednym z ważniejszych elementów pomagających utrzymać dobrostan psychofizyczny. Jednak u niektórych osób nabiera cech dysfunkcjonalnych, prowadząc niekiedy do dysmorfii mięśniowej. Celem badań była próba odpowiedzi na pytanie o to, czy i w jakim zakresie mężczyźni ćwiczący na siłowni prezentują objawy dysmorfii mięśniowej. Materiał i metoda: Przeprowadzono badanie w zamkniętym systemie badań ankietowych skierowane do mężczyzn ćwiczących. Badani oceniali m.in. poziom zadowolenia ze swego ciała, motywację do ćwiczeń czy emocje odczuwane podczas ich wykonywania. Wykorzystano także „Siatkę wizerunków kulturysty” (Hildebrandt et al., 2004) oraz badano objawy dysmorfii mięśniowej. Pełne dane uzyskano od 108 mężczyzn. Wyniki: Analiza danych pozwoliła na wyodrębnienie trzech grup: do pierwszej należą mężczyźni o przeciętnym poziomie nasilenia objawów dysmorfii mięśniowej i przeciętnym poziomie zadowolenia z ciała (n = 55; 50,93% całej grupy). Drugą tworzą mężczyźni o niskim poziomie nasilenia objawów i wyższym niż u pozostałych poziomie zadowolenia z ciała (n = 31; 28,7%). W skład trzeciej grupy wchodzą mężczyźni o wyższym nasileniu objawów i niższym poziomie zadowolenia z ciała (n = 22; 20,37%) – można uznać, że te osoby prezentują wysokie ryzyko rozwoju dysmorfii mięśniowej. Główne różnice między mężczyznami tworzącymi poszczególne grupy dotyczą przeżywanych emocji negatywnych. Mężczyźni z grupy trzeciej w porównaniu z osobami z pozostałych typów odczuwają więcej agresji i złości. Z kolei w stosunku do osób z typu drugiego noszą w sobie także więcej smutku. W porównaniu z tą grupą bardziej nasilony jest też motyw konkurowania z innymi jako powód ćwiczeń. Wnioski: Grupa osób ćwiczących na siłowni jest heterogeniczna – około 1/5 mężczyzn prezentuje wysokie ryzyko wystąpienia dysmorfii mięśniowej i może przejawiać objawy zaburzenia. Z kolei znacząca większość przedstawicieli tej grupy prezentuje niskie lub przeciętne ryzyko rozwoju zaburzenia.

Słowa kluczowe: dysmorfia mięśniowa, obraz ciała, bigoreksja, ćwiczenia fizyczne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Leptynooporność u pacjentów z przewlekłą schizofrenią
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 143–148
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0014
STRESZCZENIE

Cel: Leptyna jest wytwarzana przez tkankę tłuszczową i zmniejsza wagę ciała poprzez zmniejszenie apetytu i zwiększenie metabolizmu. Pacjenci leczeni lekami przeciwpsychotycznymi często borykają się z wywołanym leczeniem przyrostem masy ciała, co prowadzi do innych komplikacji metabolicznych. Osoby otyłe nierzadko mają stan leptynooporności, który określa się jako obecność podwyższonego stężenia leptyny pomimo otyłości. W niniejszej pracy oceniona została leptynooporność u osób ze schizofrenią w porównaniu z osobami zdrowymi o podobnym składzie ciała. Metody: Oznaczono stężenia leptyny w surowicy na czczo i parametry składu ciała u 30 osób z rozpoznaniem schizofrenii i 30 zdrowych, dopasowanych pod względem wieku i płci. Obie grupy miały porównywalną ilość tłuszczu i beztłuszczowej masy ciała. Oporność na leptynę mierzono jako stosunek wydatku energii spoczynkowej (resting energy expenditure, REE; obliczony na podstawie wyników składu ciała) i stężenia leptyny. Wyniki: Nie stwierdzono różnicy w stężeniu leptyny w surowicy między pacjentami a grupą kontrolną; nie było również różnic między mężczyznami w grupie schizofrenii i w grupie kontrolnej oraz między kobietami w grupie schizofrenii i w grupie kontrolnej. Kobiety miały istotnie wyższe stężenie leptyny w grupie schizofrenii, w grupie kontrolnej i całej badanej próbie (p < 0,001 dla wszystkich porównań). REE był porównywalny między obiema grupami. Uzyskano wyższy wskaźnik REE u mężczyzn w całej próbie badawczej i w obu grupach badawczych (p < 0,001 dla wszystkich porównań). Stosunek REE:stężenie leptyny nie różnił się między obiema grupami. Ponadto stosunek REE:stężenie leptyny był istotnie statystycznie wyższy u mężczyzn w grupie schizofrenii, w grupie kontrolnej i całej badanej próbie (p < 0,001 dla wszystkich porównań). Wnioski: Nie stwierdzono różnic w zakresie wartości REE, stężenia leptyny w surowicy na czczo i nasilenia leptynooporności. Pewne różnice w zakresie leptynooporności pomiędzy pacjentami ze schizofrenią a zdrowymi osobami mogą jednak odgrywać rolę w przyroście masy ciała indukowanym lekami przeciwpsychotycznymi.

Słowa kluczowe: schizofrenia, leptynooporność, skład ciała, zespół metaboliczny
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Warianty testu fluencji słownej w diagnostyce otępień – czy wybór liter ma znaczenie?
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 149–157
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0015
STRESZCZENIE

Cel: Test fluencji słownej (verbal fluency test, VFT) to proste narzędzie służące do diagnozy funkcji językowych. Ocena płynności słownej jest często stosowana w wykrywaniu zaburzeń funkcji poznawczych u osób z różnych grup klinicznych, również u chorych z zespołami otępiennymi. W praktyce klinicznej wykorzystywane są rozmaite warianty VFT, nawet w obrębie jednego obszaru językowego. Celem badań własnych była ocena przydatności stosowanych w Polsce wariantów VFT w neuropsychologicznej diagnostyce otępień. Materiał i metody: W badaniach uczestniczyło 60 osób z rozpoznaniem otępienia w chorobie Alzheimera oraz łącznie 80 osób z grupy kontrolnej (w dwóch przedziałach wiekowych: 30–60 lat i 65–90 lat). Zastosowano trzy warianty fonetyczne testu: FAS, KPM, WZL, a także dwa warianty semantyczne: Zwierzęta i Przedmioty Ostre. Analizie poddano poziom wykonania testu przez badanych (liczbę poprawnie aktualizowanych słów w każdej z 11 wyodrębnionych kategorii) oraz walory diagnostyczne poszczególnych wariantów narzędzia. Wyniki: Osoby z rozpoznaniem otępienia osiągają gorsze wyniki niż osoby zdrowe we wszystkich zadaniach dotyczących fluencji słownej. Między składowymi VFT (11 kategorii) nie istnieją różnice istotne statystycznie (p = 0,500) w obrębie badanych grup. Każdy z 11 elementów VFT różnicuje w stopniu wysoce istotnym statystycznie osoby z rozpoznanym otępieniem od osób bez rozpoznanych zaburzeń (p < 0,001). Wnioski: Zastosowany wariant VFT nie ma wpływu na walory diagnostyczne narzędzia u osób w przedziale wiekowym 65–90 lat. Wyniki badania potwierdzają wysoką użyteczność VFT w neuropsychologicznej diagnostyce otępień.

Słowa kluczowe: test fluencji słownej, fluencja literowa, fluencja semantyczna, otępienie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Mieć czy być? – orientacje życiowe młodych dorosłych a ich satysfakcja z życia
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 158–164
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0016
STRESZCZENIE

Cel: Zasadniczym celem prezentowanych badań było sprawdzenie, czy orientacje życiowe młodych dorosłych („być” czy „mieć”) różnicują badanych pod względem nasilenia satysfakcji z życia. Materiał i metoda: Łącznie zbadano 187 osób (143 kobiety i 44 mężczyzn) w wieku od 18 do 29 lat. W badaniach zostały wykorzystane następujące metody: Skala Satysfakcji z Życia (Satisfaction with Life Scale, SWLS) autorstwa E. Dienera, R.A. Emmonsa, R.J. Larson i S. Griffin oraz Skala Postaw Być i Mieć autorstwa B. Grulkowskiego. Wyniki: Orientacja życiowa stanowi pewien rodzaj regulatora zachowania, który nadaje kierunek ludzkiej aktywności. Można mówić o rozróżnieniu pomiędzy orientacją „być” (odnosi się do wartości duchowych) oraz „mieć” (odnosi się do posiadania rzeczy materialnych), które przejawiają się w różnych doświadczeniach i są związane z ludzkim myśleniem, odczuwaniem i działaniem. Dlatego orientacja życiowa może odgrywać bardzo ważną rolę w satysfakcji z życia jednostki. W świetle uzyskanych wyników badań większość respondentów charakteryzowała się orientacją mieszaną („być–mieć”) i średnim nasileniem satysfakcji z życia. Nie występowały istotne różnice w nasileniu satysfakcji z życia ze względu na płeć i kierunek studiów badanych. Natomiast wykazano, że osoby o orientacji „być” miały większą satysfakcję z życia niż osoby o orientacji „mieć”. Brak różnic w satysfakcji z życia ze względu na płeć jest zgodny z wynikami wcześniej przeprowadzonych badań, podobnie jak wynik dotyczący związku orientacji „być” z większą satysfakcją z życia. Wnioski: Dotychczas opublikowano nieliczne artykuły na temat orientacji „być” i „mieć”, z uwagi na fakt, że metoda zastosowana w badaniu występuje tylko w języku polskim i nie ma danych o jej adaptacji w innych krajach. Wyniki przeprowadzonych badań pozwalają na ustalenie kierunku oddziaływań edukacyjnych i dają podstawy naukowe dla znanego powiedzenia: pieniądze szczęścia nie dają.

Słowa kluczowe: orientacje życiowe, być, mieć, satysfakcja z życia, młodzi dorośli
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Jakość przywiązania u osób dorosłych ze zdiagnozowanym płodowym zespołem alkoholowym
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 165–176
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0017
STRESZCZENIE

Cel: Celem badania było określenie charakteru wzorców przywiązania w grupie dorosłych osób z płodowym zespołem alkoholowym (foetal alcohol syndrome, FAS) pochodzących z rodzin zastępczych, adopcyjnych i biologicznych. Zakładano, iż osoby te rozwijają pozabezpieczne style przywiązania w większym stopniu, niż to ma miejsce w populacji ogólnej. Materiał i metoda: W badaniu uczestniczyły dwie grupy po 30 osób. Procedura badania składała się z dwóch faz. W pierwszej wykonano diagnozę występowania objawów FAS u dzieci na podstawie Czterocyfrowego Kwestionariusza Diagnostycznego FASD – tzw. Kwestionariusza Waszyngtońskiego. Miało to na celu ocenę spektrum poalkoholowych wrodzonych zaburzeń rozwojowych. W drugiej fazie zbadano charakter przywiązania u 30 osób z FAS będących obecnie młodymi dorosłymi, wykorzystując do tego polską wersję kwestionariusza Experience in Close Relationships-Revised. Dodatkowo w obu fazach przeprowadzono poszerzone wywiady z rodzicami lub opiekunami badanych z FAS. W celu porównania wyników tych osób w stosunku do populacji ogólnej zbadano grupę kontrolną – 30 osób młodych dorosłych z wykluczonym FAS. Wyniki: Dorosłe osoby ze zdiagnozowanym FAS osiągały wysokie wyniki w przywiązaniu pozabezpiecznym, w którym znaczącą rolę odgrywały unikanie przywiązaniowe i obawa przed tworzeniem bliskich relacji. Stopień braku ufności przywiązaniowej wśród osób z FAS jest znacząco wyższy niż w populacji ogólnej. Wśród wskazanych prototypów przywiązaniowych w grupie osób z FAS dominował typ zaabsorbowany – 40%, mniej częsty był ufny – około 27% – i oddalająco-unikający – około 23%. W grupie kontrolnej dominował typ ufny – dotyczyło to ponad 61% osób. Rzadziej odnotowano typ zaabsorbowany – około 21% – oraz lękowo-unikający – około 13%. Wnioski: W przywiązaniu osób dorosłych ze zdiagnozowanym FAS dominują pozabezpieczne style przywiązania oparte na unikaniu i niepokoju, które mogą prowadzić do zaburzeń w kształtowaniu więzi. Trudności w tworzeniu bliskich związków u dorosłych osób z FAS mogą prowadzić do znacznego obniżenia poziomu jakości życia.

Słowa kluczowe: płodowy zespół alkoholowy, przywiązanie, dorosłość
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych w grupie pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi oraz lękowymi
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 177–187
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0018
STRESZCZENIE

Niestosowanie się pacjentów do zaleceń lekarskich jest jednym z głównych wyzwań w terapii schorzeń przewlekłych – również chorób i zaburzeń psychicznych. Brak adherencji terapeutycznej może dotyczyć nawet blisko 60% chorych z depresją. Nieprzestrzeganie zaleceń zależy od szeregu czynników i jest zjawiskiem kompleksowym: może się odnosić do jednego lub kilku zaleceń, być ciągłe lub przerywane, intencjonalne lub nie. Brak adherencji prowadzi do licznych negatywnych konsekwencji, zarówno zdrowotnych, jak i społecznych. U pacjentów z depresją może zwiększać częstość hospitalizacji i ryzyko nawrotu objawów, a ponadto wiązać się z większym nasileniem depresji, rzadszym uzyskiwaniem odpowiedzi terapeutycznej i remisji oraz niższym poziomem funkcjonowania. Wydaje się, iż jedną z przyczyn niestosowania się do zaleceń są działania niepożądane leków. W artykule przedstawiono przegląd literatury na temat tolerancji leczenia różnymi lekami przeciwdepresyjnymi. Przeanalizowano leki przeciwdepresyjne pod kątem ryzyka wywoływania tych działań niepożądanych, które w badaniach pacjenci najczęściej zgłaszali jako powód zaprzestania psychofarmakoterapii. W grupie osób z zaburzeniami lękowymi niestosowanie się do zaleceń lekarskich także jest częstym zjawiskiem, zależnym od wielu zmiennych. Znajomość czynników negatywnie wpływających na adherencję wśród pacjentów z depresją i zaburzeniami lękowymi oraz adekwatne interwencje mogą się przyczynić do poprawy wyników leczenia chorób i zaburzeń psychicznych.

Słowa kluczowe: depresja, zaburzenia lękowe, przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, leki przeciwdepresyjne
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Agomelatyna – właściwości farmakologiczne i zastosowanie w psychiatrii
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 188–203
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0019
STRESZCZENIE

Pomimo przeprowadzenia wielu badań klinicznych, sformułowania wytycznych dotyczących leczenia i postępowania zgodnie ze wskazaniami terapia depresji nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Po pierwszym kursie terapii z zastosowaniem leków przeciwdepresyjnych odpowiedź terapeutyczną stwierdza się u 60–70% chorych, a remisję – jedynie u około 30%. U pozostałych pacjentów utrzymują się objawy rezydualne, co skutkuje obniżeniem jakości życia, niemożnością powrotu do optymalnego poziomu funkcjonowania w życiu zawodowym, rodzinnym i towarzyskim. Inną trudnością w farmakoterapii depresji jest niska adherencja terapeutyczna, której istotną przyczyną są działania niepożądane leków przeciwdepresyjnych. Sytuacja ta skłania do poszukiwania kolejnych leków znoszących objawy depresji, a zarazem mających niewielki potencjał wywoływania działań niepożądanych. Ze względu na różny od innych leków przeciwdepresyjnych mechanizm działania (antagonizm wobec receptorów 5-HT2C, agonizm względem receptorów melatoninowych MT1 i MT2), ponadprzeciętną tolerancję leczenia i odmienny w porównaniu z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny/inhibitorami wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotoniny profil działań niepożądanych agomelatyna budzi nadzieję na poprawę wyników farmakoterapii zaburzeń nastroju. Liczne badania obserwacyjne i kliniczne, porównujące agomelatynę z placebo lub aktywnymi komparatorami, dowodzą jej skuteczności w redukcji objawów depresji, zwłaszcza anhedonii, oraz towarzyszących zaburzeń snu i lęku. Efektywność leku potwierdzono również u chorych na depresję ze współwystępującymi schorzeniami somatycznymi (cukrzycą typu 2, przewlekłą chorobą nerek, chorobą Parkinsona, chorobami układu krążenia). Ponadto istnieją – na razie nieliczne – dane sugerujące korzyści płynące z zastosowania agomelatyny w terapii epizodów depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej bądź sezonowego zaburzenia afektywnego, a także zaburzeń lękowych, fibromialgii czy migreny.

Słowa kluczowe: agomelatyna, aktywność przeciwdepresyjna, anhedonia
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
„Trzecia fala” terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu zaburzeń odżywiania
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 204–209
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0020
STRESZCZENIE

Do zaburzeń odżywiania, zgodnie z kryteriami Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, ICD-10), zaliczamy: jadłowstręt psychiczny, żarłoczność psychiczną, atypowe postacie tych zaburzeń, przejadanie się oraz wymioty związane z innymi czynnikami psychologicznymi. Obok monitorowania stanu somatycznego, realimentacji, edukacji pacjenta i rodziny, a niekiedy farmakoterapii i uczestnictwa w grupach samopomocowych ważną rolę w leczeniu wymienionych zaburzeń odgrywa psychoterapia. Standardy leczenia wskazują na skuteczność m.in. terapii poznawczo-behawioralnej – zwłaszcza w przypadku żarłoczności psychicznej i przejadania się. Zastosowanie znajduje tu transdiagnostyczny model zaburzeń odżywiania autorstwa Fairburna. Ma on jednak ograniczoną skuteczność względem pacjentów z jadłowstrętem psychicznym, z zaburzeniami współwystępującymi czy chronicznym przebiegiem zaburzeń. W artykule przedstawiono propozycje terapeutyczne tzw. „trzeciej fali” terapii poznawczo-behawioralnej, które w projektach pilotażowych i nielicznych badaniach randomizowanych dają obiecujące rezultaty. Kolejno omówiono dialektyczną terapię behawioralną (dialectical behaviour therapy, DBT), terapię akceptacji i zaangażowania (acceptance and commitment therapy, ACT) i terapię schematów (schema therapy, ST). Krótko scharakteryzowano też przesłanki leżące u podstaw stosowania wymienionych nurtów w leczeniu zaburzeń odżywiania, przytoczono przykłady protokołów oraz dostępne dane dotyczące ich skuteczności. Z dokonanego przeglądu wynika konieczność prowadzenia pogłębionych badań skupiających się na efektywności poszczególnych nurtów. Z pewnością należy wziąć pod uwagę indywidualną konceptualizację problemu pacjenta, która każdorazowo będzie wyznaczała najważniejsze obszary problemowe oraz pomagała w doborze najskuteczniejszych interwencji.

Słowa kluczowe: „trzecia fala” terapii poznawczo-behawioralnej, model transdiagnostyczny Fairburna, dialektyczna terapia behawioralna, terapia akceptacji i zaangażowania, terapia schematów
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Terapia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego w podejściu poznawczo-behawioralnym
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 210–215
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0021
STRESZCZENIE

W artykule opisano charakterystykę zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego, jego modele behawioralne i poznawcze oraz wynikające z nich metody terapii. Modele behawioralne oparte na dwuetapowej teorii Mowrera – zgodnie z którą lęk przed określonym bodźcem jest nabywany w drodze warunkowania klasycznego i podtrzymywany w mechanizmie warunkowania sprawczego – utorowały drogę terapii ekspozycyjnej. Z kolei praca poznawcza z pacjentami opiera się na modelach poznawczych, które zakładają, że podłożem zaburzenia są dysfunkcjonalne przekonania związane z wyolbrzymioną odpowiedzialnością (Salkovskis, 1985, 1989), fuzją myśli i działania (Rachman, 1993), przecenianiem zagrożenia (McFall i Wollersheim, 1979) czy też metapoznawcze przekonania dotyczące np. kontrolowania myśli (Clark i Purdon, 1993, 1999; Wells i Matthews, 1994). Wprowadzone interwencje poznawcze mają pomóc pacjentom radzić sobie ze zniekształceniami poznawczymi oraz dysfunkcjonalnymi przekonaniami i ocenami, charakterystycznymi dla tego zaburzenia. Badania potwierdzają wysoką skuteczność terapii behawioralnej w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Terapia ekspozycji z powstrzymaniem reakcji jest uznawana za konieczny element skutecznego leczenia zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Jednakże ponieważ 20–30% pacjentów z tymi zaburzeniami nie wyraża zgody na terapię ekspozycji z powstrzymaniem reakcji bądź z niej rezygnuje, zaproponowano poszerzenie terapii behawioralnej o elementy poznawcze. Wiele opisów przypadków oraz badań potwierdziło zmniejszenie nasilenia objawów zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, po tym jak terapię ekspozycji z powstrzymaniem reakcji połączono z restrukturyzacją poznawczą. W artykule omówiono skuteczność takiego leczenia oraz jego poszczególnych technik w terapii zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych.

Słowa kluczowe: zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, terapia poznawcza, terapia behawioralna, skuteczność leczenia
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Wczesne rozpoznawanie autyzmu u małych dzieci – sygnały ostrzegawcze dla diagnozy zaburzeń ze spektrum autyzmu
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 216–225
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0022
STRESZCZENIE

Dysponujemy niewielką liczbą danych na temat rozwoju dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w ciągu pierwszych miesięcy życia. Dowody dotyczące czasu występowania początkowych objawów oraz ich skali natężenia pozostają ograniczone. Poszukuje się jak najwcześniejszych behawioralnych oznak nieprawidłowości rozwojowych, które mogą świadczyć o autyzmie. Do tej pory nie udało się ustalić algorytmów służących do diagnozy zaburzeń ze spektrum autyzmu u dzieci poniżej 1. roku życia, które byłyby oparte na empirycznych dowodach. Rozpoznawanie symptomów autyzmu przed 2. rokiem życia dziecka także pozostaje zadaniem trudnym. Wczesna ocena zaburzeń u małych dzieci – w 1. i 2. roku życia – ma zwykle charakter retrospektywny (wywiady z rodzicami i analizy filmów domowych). Opiera się najczęściej na informacjach uzyskanych od rodziców lub bliskich opiekunów tych dzieci. Z kolei badania prospektywne pozwalają na zidentyfikowanie osób należących do grupy ryzyka i obserwowanie ich rozwoju od dnia narodzin aż do osiągnięcia przez nie wieku 2 lub 3 lat. Najczęściej potwierdzane w badaniach wczesne objawy zaburzeń ze spektrum autyzmu u dzieci w 1. i 2. roku życia dotyczą trudności w nawiązywaniu relacji społecznych i komunikacji społecznej. Chodzi tu zwłaszcza o: brak reakcji na własne imię, ograniczony kontakt wzrokowy, nietypową ekspresję mimiczną w sytuacjach społecznych, brak współgrania emocjonalnego, brak zainteresowania bodźcami społecznymi oraz zubożoną wokalizację, a także ograniczone zdolności do naśladowania, tworzenia wspólnego pola uwagi i okazywania przywiązania bliskim. Rozpoznanie wczesnych symptomów ryzyka u małych dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu ma kluczowe znaczenie dla terminowej diagnozy i skutecznej interwencji.

Słowa kluczowe: spektrum zaburzeń autystycznych, wczesne symptomy autyzmu, zaburzenia w interakcjach społecznych, zaburzenia rozwoju mowy i komunikacji, wczesne wykrywanie zaburzeń ze spektrum autyzmu
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Zastosowanie prostych instrumentów perkusyjnych w stymulowaniu rozwoju dziecka z niepełnosprawnością oraz wspieraniu jego najbliższej rodziny
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 226–231
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0023
STRESZCZENIE

Małe dziecko może wyrażać się głosem, gestami, ruchami, poprzez użycie zabawek lub przedmiotów codziennego użytku. Może także czynić to, posługując się prostymi instrumentami muzycznymi, szczególnie perkusyjnymi: grzechotkami, bębenkami, kołatkami, klawesami, dzwonkami, tamburynami lub janczarami. Instrumenty te – za sprawą dźwięku, wibracji, kształtu, budowy, wielkości, barwy, faktury, ciężaru i temperatury – silnie angażują dziecko i skłaniają do sprawczego działania, stymulując rozwój poznawczy, psychomotoryczny i emocjonalno-społeczny. Bawiąc się, dziecko niepełnosprawne pobudza instrumenty perkusyjne do wibracji i brzmienia, czyniąc je specyficznymi dla siebie niewerbalnymi środkami wyrazu muzycznego. Wibracyjno-dźwiękowe wypowiedzi dziecka mogą zostać rozpoznane, odczytane i zinterpretowane przez rodziców, opiekunów i specjalistów (pedagogów, terapeutów, lekarzy, psychologów), dzięki czemu przyczyniają się do kształtowania prawidłowych relacji i wzorców komunikacji w rodzinie. Może to następować już od drugiego półrocza życia, jednak intensywność przekazów jest uwarunkowana możliwościami dziecka (psychomotorycznymi, intelektualnymi), jego oczekiwaniami i wrażliwością emocjonalno-estetyczną na dźwięki i muzykę. Niniejsza praca stanowi próbę syntetycznego spojrzenia na spontaniczną – percepcyjną, twórczą i odtwórczą – aktywność dziecka w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym oraz członków najbliższej rodziny posługujących się prostymi instrumentami perkusyjnymi. Służy także zaprezentowaniu praktycznych wskazówek odnośnie do dysponowania takimi środkami oddziaływania terapeutycznego. Omawiana aktywność może być pojmowana zarówno jako złożony proces, jak i prosty wytwór dźwiękowo-muzyczny, któremu niejednokrotnie towarzyszą zachowania werbalne, wokalne i ruchowe. Istotne jest to, że instrumenty perkusyjne o określonej i nieokreślonej wysokości brzmienia mogą się stać skutecznym środkiem niewerbalnego oddziaływania stosowanym we wczesnej interwencji, a proste muzykowanie może służyć stymulowaniu indywidualnego rozwoju małego dziecka z niepełnosprawnością oraz wspieraniu funkcjonowania jego najbliższej rodziny.

Słowa kluczowe: dziecko z niepełnosprawnością, muzykoterapia, proste instrumenty perkusyjne, rodzina, wczesne wspomaganie
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Studium przypadku jako narzędzie wczesnej interwencji
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 232–236
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0024
STRESZCZENIE

Praca opisuje funkcjonowanie środowiska rodzinnego dziecka niepełnosprawnego oraz proces realizacji wczesnej interwencji. Profesjonalne wsparcie psychologiczne oraz w zakresie pedagogiki specjalnej koncentruje się na mocnych i słabych stronach danej rodziny. Autorzy podkreślają potrzebę skutecznej komunikacji w rodzinie oraz komunikacji ze specjalistami, jak również znaczenie opieki kontrolnej oraz ochrony socjalnej dzieci i innych członków ich rodzin.

Słowa kluczowe: studium przypadku, dziecko niepełnosprawne, wczesna interwencja
POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Odpowiedź na komentarz redakcyjny: Loscalzo i Giannini (2018). Dobrodziejstwo niespójności: spostrzeżenia dotyczące związku między uzależnieniem od uczenia się/pracy a obsesyjno-kompulsywnym zaburzeniem osobowości
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 237–243
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0025
STRESZCZENIE

In the recent issue of “Psychiatria i Psychologia Kliniczna” (“Journal of Psychiatry and Clinical Psychology”), Loscalzo and Giannini (2018a) responded to the comments (Atroszko, 2018) regarding the conceptualisation of study (and work) addiction. It is an appreciated and noteworthy effort to clarify our understanding of the problematic overstudying (Atroszko, 2018, 2015; Atroszko et al., 2016a, 2016b) as well as overworking, especially within the ongoing debate on the status of work addiction (Atroszko and Griffiths, 2017; Griffiths et al., 2018) and its relationship with co-occurring or underlying disorders (Atroszko, 2019).

POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Komentarz do artykułu pt. Wyzwania klinicznej diagnostyki psychologicznej dzieci i młodzieży. Rekomendacje konsultantów w dziedzinie psychologii klinicznej
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 244–245
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0026
STRESZCZENIE

W sytuacji braku funkcjonującego w Polsce instytucjonalnego systemu oceny psychologicznych narzędzi diagnostycznych szczególnie ważne wydają się wszelkie inicjatywy zmierzające do informowania praktyków o dostępnych metodach i ich wartości. Celowi takiemu miał służyć artykuł autorstwa Katarzyny Sitnik-Warchulskiej, Bernadetty Izydorczyk i Małgorzaty Lipowskiej, opublikowany w „Psychiatrii i Psychologii Klinicznej” w nrze 1/2019 (Sitnik-Wachulska et al., 2019). Źle się jednak stało, że w artykule tym obok słusznych postulatów i cennych informacji znalazły się też informacje wprowadzające w błąd odbiorców i potencjalnych użytkowników opisywanych narzędzi. Jest to tym bardziej szkodliwe, że Autorki przedstawiają swój tekst jako rekomendacje konsultantów w dziedzinie psychologii klinicznej.

POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)
Odpowiedź na komentarz redakcyjny do artykułu Wyzwania klinicznej diagnostyki psychologicznej dzieci i młodzieży. Rekomendacje konsultantów w dziedzinie psychologii klinicznej: Matczak i Stańczak (2019)
Psychiatr Psychol Klin 2019, 19 (2), p. 246–247
DOI: 10.15557/PiPK.2019.0027
STRESZCZENIE

W nawiązaniu do komentarza Pracowni Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (Matczak i Stańczak, 2019) pragniemy podkreślić, że istotą artykułu opublikowanego w „Psychiatrii i Psychologii Klinicznej” w nrze 1/2019 (Sitnik-Wachulska et al., 2019) nie jest przegląd ani szczegółowy opis dostępnych metod diagnostycznych czy zasad budowy narzędzi psychologicznych, a tym bardziej – ich promocja albo recenzja. Artykuł ma na celu zwrócenie uwagi na specyfikę klinicznej diagnozy psychologicznej, w tym jej odmienność od innych rodzajów diagnozy psychologicznej, a także diagnozy medycznej. Ideą jest pokazanie złożonego procesu diagnostycznego, w którym dobór konkretnych narzędzi stanowi jeden z elementów, konsekwencję sformułowanych hipotez, nie zaś istotę sprawy. Chcielibyśmy zaznaczyć, że kliniczna diagnoza psychologiczna to całościowy proces wnioskowania, niedający się sprowadzić do wyniku w danym teście psychologicznym.

POBIERZ ARTYKUŁ (PDF)